Ρακόμελα και πανηγύρια, γαλήνιες παραλίες και ανεμοδαρμένα βράχια, ζωντανά χωριά και μια Χώρα-κόσμημα. Η Αμοργός διατηρεί ακόμη ατόφια την αιγαιοπελαγίτικη παράδοση και ξέρει να μοιράζεται με παλιούς και νέους φίλους τα μυστικά του αρχιπελάγους.

Η πρώτη εικόνα της Αμοργού είναι αποκάλυψη· θαρρείς και ξέχασε ο Θεός ένα βουνό καταμεσής στο πέλαγος. Κατακόρυφοι βράχοι και βουνοκορφές δαρμένοι απ' τους ανέμους, σε γοητεύουν με την πρώτη ματιά.

Βρίσκεται στο κέντρο του Αιγαίου και αν αποφασίσεις να έρθεις έως εδώ έπειτα από ένα μακρύ θαλασσινό ταξίδι, η Αμοργός δεν θα σε απογοητεύσει, δεν θα σου χαριστεί όμως κι εύκολα. Θα χρειαστεί να περπατήσεις στα μονοπάτια της κάτω από τον ανελέητο κυκλαδίτικο ήλιο, να σκαρφαλώσεις στα γυμνά βράχια, να μάθεις για το παρελθόν της, να μοιραστείς με τους ντόπιους το παρόν της, να νιώσεις τον παλμό της... Τότε μόνο θα γίνεις πιστός της φίλος.

Το νησί διατηρεί έντονη προσωπικότητα και μπορεί να δαμάζει τις εξελίξεις χαράζοντας τη δική του μοναχική «ρότα» στον χρόνο, κόντρα στο τυπικό μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης που ακολούθησαν αβίαστα τα περισσότερα από τα γειτονικά νησιά.

Τα Κατάπολα και η Αιγιάλη είναι τα δύο λιμάνια του νησιού που μαζί με τη Χώρα αποτελούν τα κυριότερα τουριστικά κέντρα. Διαθέτουν άφθονα μικρά συγκροτήματα ενοικιαζόμενων δωματίων, ταβέρνες και καταστήματα.

Αποψη της Χώρας και του λόφου με τους ανεμόμυλους. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης
Αποψη της Χώρας και του λόφου με τους ανεμόμυλους/Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης

Ενας ασφαλτοστρωμένος οδικός άξονας διατρέχει το νησί απ' άκρη σ' άκρη συνδέοντας την Αιγιάλη (το βορινό λιμάνι) με τη Χώρα που δεσπόζει στο κέντρο. Παρακλάδια του από το ύψος της Χώρας, με άφθονες όμως στροφές, οδηγούν δυτικά προς το κεντρικό λιμάνι των Καταπόλων, όσο και ανατολικά προς Αγία Αννα και Μονή Χοζοβιώτισσας. Ο ίδιος δρόμος συνεχίζει προς Νότο, πάντα ασφάλτινος, για τα χωριά της Κάτω Μεριάς και για τον όρμο της Καλοταρίτισας.

Στην Αμοργό οι ντόπιοι -προς τιμήν τους- έδωσαν έμφαση στην αναπαλαίωση των παλιών καλντεριμιών και όχι στη διάνοιξη καινούργιων δρόμων. Ετσι αν αγοράσεις ένα καλό χάρτη θα δεις ότι υπάρχουν αρκετά χιλιόμετρα σημαδεμένων και καθαρισμένων μονοπατιών που με χαρά περπατούν εκατοντάδες Ελληνες και ξένοι επισκέπτες.

Η παραλία Παραδείσι Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr
Η παραλία Παραδείσι/Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης/www.viewsofgreece.gr

Οι παραλίες δεν είναι πολλές σε σχέση με το μέγεθος του νησιού, ούτε μεγάλες σε μήκος, εντυπωσιάζουν όμως με το βαθύ μπλε χρώμα και τη διαύγεια των νερών τους. Οχι άδικα ο Λικ Μπεσόν επέλεξε αυτό το νησί σαν ζωντανό πλατό για να γυρίσει το μεγαλύτερο μέρος της ταινίας του «Απέραντο Γαλάζιο».

Το καλωσόρισμα στην Αμοργό έχουν αναλάβει τα Κατάπολα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν ένα από τα πιο γραφικά λιμάνια των Κυκλάδων. Σήμερα είναι ίσως το πιο πολυσύχναστο σημείο του νησιού με διαρκή κίνηση και έντονη οικοδομική δραστηριότητα. Ευτυχώς το καλοκαίρι, ο δρόμος που τρέχει κατά μήκος της προκυμαίας κλείνει κι έτσι μπορείτε ν' απολαύσετε τη βόλτα σας χαζεύοντας τα μικρομάγαζα και τα καΐκια. Υπάρχουν καταστήματα, ταβέρνες, καφετέριες και ουζερί παραταγμένα στη σειρά, πάνω στην προκυμαία. Λίγο πιο πίσω θα δεις τους ναούς του Αγ. Γεωργίου και της Παναγίας καθώς και υπολείμματα μυκηναϊκών τάφων.

Το διάλεγμα των ψαριών από τους πελάτες γίνεται πάνω στο καΐκι στην Αιγιάλη. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr
Το διάλεγμα των ψαριών από τους πελάτες γίνεται πάνω στο καΐκι στην Αιγιάλη/Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr

Βόρεια από το λιμάνι, μπροστά από τον οικισμό Ξυλοκερατίδι ξανοίγεται η ομώνυμη παραλία κι αμέσως μετά το ακρογιάλι Τρεις Ιεράρχες. Επειτα ο δρόμος καταλήγει σε αδιέξοδο, απ' όπου ξεκινά το μονοπάτι για το εκκλησάκι του Αγ. Παντελεήμονα (400 μέτρα) και για τη γειτονική παραλία Μάρτεζι.

Από τον χώρο στάθμευσης των Καταπόλων στενός τσιμεντόδρομος ανηφορίζει στο βουνό και καταλήγει στη θέση όπου βρισκόταν η αρχαία πόλη Μινώα (2,5 χλμ.), μια από τις τρεις πόλεις της αρχαίας Αμοργού. Ο αρχαιολογικός χώρος είναι επισκέψιμος αν και πραγματοποιούνται ακόμη ανασκαφές.

Ο όρμος της Αιγιάλης, στο βάθος ψηλά διακρίνονται τα Θολάρια. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr
Ο όρμος της Αιγιάλης, στο βάθος ψηλά διακρίνονται τα Θολάρια.
Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr

Από τα μέχρι στιγμής ευρήματα οι αρχαιολόγοι διαπιστώνουν ότι η τοποθεσία κατοικούνταν αδιάλειπτα από τη Νεολιθική εποχή μέχρι και τα Ρωμαϊκά χρόνια. Αργότερα οι κάτοικοι μετακινήθηκαν προς το λιμάνι.

Λίγο πριν από την είσοδο του αρχαιολογικού χώρου, χωμάτινος δρόμος αριστερά συνεχίζει για την απόμερη παραλία Φοινικιές, Αγιοι Σαράντες και τα ξεχασμένα χωριά Λεύκες και Αγία Θέκλα που αντικρίζουν αφ' υψηλού το πανόραμα του πελάγους, ανάμεσα σε Κουφονήσια και Νάξο.


Χώρα σαν ζωγραφιά

Ο Πάνω Ποταμός. Σε πρώτο πλάνο φαίνεται η αναπαλαιωμένη λιθόστρωτη στράτα που συνέδεε παλιά το χωριό με την Αιγιάλη. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr
Ο Πάνω Ποταμός. Σε πρώτο πλάνο φαίνεται η αναπαλαιωμένη λιθόστρωτη στράτα που συνέδεε παλιά το χωριό με την Αιγιάλη
Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr

Αν και αθέατη από το λιμάνι των Καταπόλων, η Χώρα της Αμοργού σε εντυπωσιάζει με την πρώτη ματιά. Εκκλησίες, ερειπωμένοι ανεμόμυλοι, πλακόστρωτες πλατείες και δεκάδες μικρά και μεγαλύτερα κυβόσχημα σπίτια σχηματίζουν ένα καλαίσθητο σύνολο.

Οι ολόλευκες γειτονιές της έχουν υμνηθεί από ποιητές και έχουν γίνει πίνακες από πολλούς επώνυμους και ανώνυμους ζωγράφους. Ο οικισμός δημιουργήθηκε βαθμηδόν γύρω από τον οχυρωμένο βράχο από τους Ενετούς και συγκεκριμένα από τη βενετσιάνικη οικογένεια των Γκύζη, τον 13ο αιώνα.

Στη μικροσκοπική παραλία της Αγίας Αννας με τα πελαγίσια νερά ξεχωρίζει το λευκό ξωκλήσι πάνω στα βράχια Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr
Στη μικροσκοπική παραλία της Αγίας Αννας με τα πελαγίσια νερά ξεχωρίζει το λευκό ξωκλήσι πάνω στα βράχια
Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr

Η καρδιά του μεσαιωνικού οικισμού είναι άβατο για τα αυτοκίνητα. Ετσι θα πρέπει να αφήσεις το όχημά σου σε έναν από τους δυο χώρους στάθμευσης οι οποίοι συχνά δεν επαρκούν. Ο ένας είναι κοντά στο κάστρο και στην αρχή του κεντρικού καλντεριμιού ενώ ο δεύτερος βρίσκεται στην πίσω είσοδο του οικισμού, κοντά στο κτίριο του ΟΤΕ, κάτω από το ύψωμα με τους ανεμόμυλους. Στην αρχή θα βρεθείς ν' ανηφορίζεις το κεντρικό καλντερίμι όπου βρίσκονται τα περισσότερα καφέ, τα ταβερνάκια και τα μαγαζιά με τα τοπικά είδη.

Στην πορεία σου θα συναντήσεις τις εκκλησίες των Αγ. Πάντων, των Αγίων Αποστόλων, τη μικρή αρχαιολογική συλλογή και θα περάσεις δίπλα από τους ναούς της Ζωοδ. Πηγής και των Τριών Ιεραρχών μέχρι να φθάσεις στο μικροσκοπικό Πλατεάκι όπου δεσπόζουν οι Τρεις Εκκλησίες. Σε καμία περίπτωση όμως δεν τελειώνει εδώ η γνωριμία σου με τη Χώρα.

Οι «κεντημένες» πέτρες στον Ασφοντυλίτη. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr
Οι «κεντημένες» πέτρες στον Ασφοντυλίτη/Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr

Οι περίπατοι στα στενά κυκλαδίτικα σοκάκια και κάτω από τα αψιδωτά στεγάδια, μπορούν να συνεχιστούν με τις ώρες, ανέμελα, δίχως σκοπό.

Από το Πλατεάκι θα βρεθείς εύκολα στη Λόζα που σκιάζεται από έναν θεόρατο ευκάλυπτο και θεωρείται η κεντρική πλατεία της Χώρας. Εδώ βρίσκεται το Δημαρχείο και ο δισυπόστατος ναός της Μητρόπολης με ενσωματωμένα απομεινάρια παλιότερου βυζαντινού ναού. Στη συνέχεια θ' αναζητήσεις την εκκλησία της Κυρα-Λεούσας που φωλιάζει στον βράχο του κάστρου και θεωρείται ο παλιότερος ναός του νησιού.

Μονή Παναγιάς Χοζοβιώτισσας. Ενα από τα παλαιότερα και πιο εντυπωσιακά μοναστήρια του Αιγαίου Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr
Μονή Παναγιάς Χοζοβιώτισσας. Ενα από τα παλαιότερα και πιο εντυπωσιακά μοναστήρια του Αιγαίου
Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης/www.viewsofgreece.gr

Η είσοδος του κάστρου είναι από τα βόρεια. Αφού ανηφορίσεις τα στενά απότομα σκαλιά, μπαίνεις στο εκκλησάκι του Αγ. Γεωργίου σκύβοντας για να περάσεις τη χαμηλή πορτοπούλα. Σα βρεθείς μπροστά στις χορταριασμένες πολεμίστρες, όλη η Χώρα παραδίνεται στα πόδια σου.

Οταν επιστρέψεις στο Πλατεάκι, θα συνεχίσεις για την Πάνω Γειτονιά (μπορείς να έρθεις και με το αυτοκίνητό σου αν παρκάρεις κάπου κοντά στον ΟΤΕ). Φτάνοντας στο εντυπωσιακό κτίριο του Γυμνασίου με την παλιά υπέρθυρη επιγραφή στην είσοδο, θ' ακολουθήσεις το δρομάκι που θα σε φέρει στην είσοδο της μονής του Φωτοδότη Χριστού με το λεπτοδουλεμένο τέμπλο και την εικόνα του Μεγάλου Αρχιερέως η οποία χρονολογείται από το 1629. Το μοναστήρι πανηγυρίζει στις 6 Αυγούστου και μαζί με το πανηγύρι της Χοζοβιώτισσας θεωρούνται τα μεγαλύτερα του νησιού.

Το ναυάγιο στο νότιο άκρο της Αμοργού στον δρόμο για Καλοταρίτισσα Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr
Το ναυάγιο στο νότιο άκρο της Αμοργού στον δρόμο για Καλοταρίτισσα
Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr

Μην παραλείψεις το δειλινό να βρεθείς στην πάνω γειτονιά, στο ύψωμα με τους δέκα ανεμόμυλους. Στο ύψος του Γυμνασίου, αφού περάσεις τα παλιά λιθόκτιστα πηγάδια θα φθάσεις στην κορφή του βραχώδους λόφου για ν' απολαύσεις μια πανοραμική άποψη της Χώρας και του ανοιχτού πελάγους.

Από το ανεμοδαρμένο αυτό μυλοτόπι της Χώρας θα κατηφορίσεις για τη γειτονιά του Τρούλου όπου βρίσκονται μερικά από τα πιο επιβλητικά σπίτια της Αμοργού, όπως αυτό της οικογένειας Πολυχρόνη με νεοκλασικές επιρροές.

Η Αιγιάλη και τα χωριά της

Ο οικισμός της Αιγιάλης (Γιάλη στην ντοπιολαλιά) αγκαλιάζει τον μυχό καλογραμμένου όρμου, 15 χλμ. βόρεια από τη Χώρα. Το σημερινό πολεοδομικό συγκρότημα δημιουργήθηκε με την πάροδο του χρόνου για τις ανάγκες του τουρισμού καθώς επεκτάθηκε γύρω από το μικρό εμπορικό κέντρο που προΰπήρχε εδώ. Σήμερα τα σοκάκια της παλιάς Αιγιάλης δύσκολα θα τα εντοπίσεις κρυμμένα καθώς είναι πίσω από νεόδμητα κτίρια.

Σε όλο το μήκος της προκυμαίας τρέχει ο δρόμος, ενώ τα μαγαζιά είναι παραταγμένα από την πάνω πλευρά.

Νότια από το λιμάνι η ακτή είναι βραχώδης και ακατάλληλη για μπάνιο. Αντίθετα στο βόρειο μέρος του κόλπου απλώνει το αμμουδερό τόξο της η πολύ καλή και δημοφιλής αμμουδιά του Γιαλού. Μεγάλο μέρος της σκιάζεται από θεόρατα αρμυρίκια, ενώ κατά μήκος της ακτής υπάρχουν ταβερνάκια, ξενοδοχεία και καφέ. Για περισσότερη ησυχία θα τραβήξεις βορειότερα από τα απομεινάρια των Ρωμαϊκών Λουτρών, προς το μικρότερο ακρογιάλι Φωκιότρυπα. Στην αγκαλιά του ίδιου όρμου όμως, κρύβεται επίσης από τα μάτια των πολλών η μικροσκοπική αμμουδιά Λεβρωσός που παλιότερα ήταν αποκλειστικά παραλία γυμνιστών.

Μέχρι κάποιο σημείο πηγαίνει χωματόδρομος. Στο τέλος του, όπου υπάρχει μικρός χώρος στάθμευσης, ένα μονοπάτι καταλήγει μετά περίπου 300 μέτρα, στο ακρογιάλι. Απάγκιο από το μελτέμι, με ολόλευκη άμμο και ιδανικό για ολοήμερο μπάνιο, αφού με λίγα σκαλάκια θα ανεβείς στην ταβέρνα για το φαγητό σου. Εδώ θα βρεις και κάποια ενοικιαζόμενα δωμάτια. Αν κι αυτήν την παραλία τη θεωρείς πολύκοσμη, δεν έχεις παρά ν' ακολουθήσεις το μονοπάτι που ξεκινά πίσω από την ταβέρνα και οδηγεί μετά 30 λεπτά (περίπου 700 μέτρα) στο μικροσκοπικό, αλλά λαμπερό κι απόμερο ακρογιάλι της Ψιλής Αμμου. Η θαυμάσια και ερημική αυτή ακροθαλασσιά με άμμο και ψιλό βότσαλο σκιάζεται από αρμυρίκια και είναι προστατευμένη από τους βόρειους ανέμους. Από εδώ το μονοπάτι συνεχίζει για Χόχλακα, μια απόμερη θαλασσινή αγκαλιά με πεντακάθαρα νερά, βότσαλο και επίσης σκιά από αρμυρίκια.

Με κατεύθυνση προς τα Κατάπολα, πριν τον αρχαιολογικό χώρο Ρίχτι θα διακρίνεις τη χαρακτηριστική «γλώσσα» του Αγίου Παύλου. Ο δρόμος θα σε φέρει σχεδόν έως το ακροθαλάσσι που σαν σφήνα εισβάλλει στη θάλασσα. Η βοτσαλωτή αυτή παραλία μαζεύει αρκετό κόσμο αφού είναι ορατή από τον δρόμο και έχει εύκολη πρόσβαση. Υπάρχει ταβέρνα και χώρος στάθμευσης αυτοκινήτων. Από τη μικρή τσιμεντένια προβλήτα φεύγουν οι λάντζες για την ακατοίκητη νησίδα Νικουριά όπου υπάρχει μια μικρή παραλία.

Στα υψώματα γύρω από την Αιγιάλη κουρνιάζουν μερικά από τα πιο όμορφα, παραδοσιακά και παλαιότερα χωριά των Κυκλάδων.

Πρώτα θα προσεγγίσεις τα Θολάρια (6 χλμ. από Αιγιάλη). Στην είσοδο του χωριού όπου σταματά ο δρόμος δεσπόζει η μεγαλόπρεπη εκκλησία των Αγίων Αναργύρων. Από εδώ και πέρα συνεχίζεις με τα πόδια. Θα περάσεις την κεντρική καμάρα με το παλιό καφενείο (λειτουργεί πάνω από 200 χρόνια) και θα χαθείς στις γειτονιές του παραδοσιακού οικισμού. Από τη βόρεια άκρη του πίσω από τις ζωγραφιστές στέγες -μια ακόμη ιδιομορφία της Αμοργού- απολαμβάνεις τη θέα σ' όλο το κεντρικό Αιγαίο, ενώ από τις νότιες γειτονιές δεν χορταίνεις να χαζεύεις τον όρμο της Αιγιάλης που ποζάρει πανοραμικά κάτω από τα πόδια σου.

Ακολουθώντας από την Αιγιάλη είτε τον ασφάλτινο δρόμο (4χλμ.) είτε το αναπαλαιωμένο λιθόστρωτο καλντερίμι (45 λεπτά ), θα βρεθείς στη Λαγκάδα, ένα από τα πιο ιδιαίτερα χωριά της Αμοργού. Ο οικισμός χωρίζεται σε πέντε συνοικίες, την Κάτω Γειτονιά, τα Βορινά, τη Λόζα, το Φανό και την Πικραγριλιά, ενώ καμιά δεκαριά σπιτάκια ξεχασμένα στη ρεματιά αποτελούν τον Στρούμπο, την πιο παραδοσιακή οικιστική γωνιά της Λαγκάδας που οι ντόπιοι χαριτολογώντας λένε «ο Στρούμπος με τα 12 σπίτια και τους 13 φούρνους». Πρόσφατα -μετά την αγορά πολλών ερειπωμένων σπιτιών από ξένους- η γραφική αυτή γειτονιά της Λαγκάδας έστω και πρόσκαιρα τους καλοκαιρινούς μήνες ζωντανεύει ξανά. Ενας στενός δρομάκος που ελίσσεται ανάμεσα στις γειτονιές, καταλήγει στην πλακόστρωτη πλατεία και τον εντυπωσιακό ναό της Αγίας Σοφίας.

Ακριβώς πάνω από το λιμάνι της Αιγιάλης δεσπόζουν, σαν να είναι καρφωμένα στον βράχο, τα χωριά Κάτω και Επάνω Ποταμός. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι πρόκειται για τη συνέχεια του οικισμού του όρμου της Αιγιάλης προς το βουνό. Οι δύο αυτοί μικροί μεσαιωνικοί οικισμοί που έχουν χαρακτηρισθεί παραδοσιακοί, εποπτεύουν από τα απόμερα βράχια του όρους Κρουκέλου την κίνηση του λιμανιού της Αιγιάλης εδώ και αιώνες. Κάποτε ο Ποταμός ήταν κεφαλοχώρι, τότε που η Αιγιάλη ήταν ένα άσημο αγκυροβόλιο με καμιά δεκαριά όλα κι όλα σπιτάκια τριγύρω. Ανηφορικά καλντερίμια, νοικοκυρεμένες γειτονιές, λουλουδιασμένες αυλές και παντού ο ορίζοντας του Αιγαίου να τρυπώνει από τα ανοιχτά πορτοπαράθυρα. Ελάχιστους επισκέπτες είναι αλήθεια θα συναντήσεις εδώ, αφού θα πρέπει να θυσιάσουν τις χαρές της θάλασσας για να περιηγηθούν στ' ανηφορικά σοκάκια.

Ιστορίες από τα παλιά
Το νησί ανέκαθεν βρισκόταν πάνω στα θαλάσσια περάσματα για τον Εύξεινο Πόντο, τα Μικρασιατικά Παράλια, αλλά και για την Κρήτη και την Αφρική. Ετσι κατοικήθηκε από τους προϊστορικούς χρόνους ενώ κατά την 3η π.Χ. χιλιετία ήκμασε ο Κυκλαδικός πολιτισμός. Στα ιστορικά και κλασικά χρόνια γνώρισαν ιδιαίτερη ακμή οι πολιτείες Αρκεσίνη, Αιγιάλη και Μινώα. Μετά τους Περσικούς πολέμους η Αμοργός προσχώρησε στην Αθηναϊκή Συμμαχία. Με την πάροδο του χρόνου όμως, πέρασε στην αφάνεια και τέλος χρησιμοποιήθηκε ως τόπος εξορίας. Ωστόσο άρχισε πάλι να βρίσκεται στο επίκεντρο των γεγονότων μετά την ίδρυση του μοναστηριού της Χοζοβιώτισσας. Να όμως που η πειρατεία δεν άφηνε χωριό να ησυχάσει. Τον 13ο αιώνα η βενετσιάνικη οικογένεια των Γκύζη πατάει πόδι στο νησί παρέχοντας προστασία. Η Φραγκοκρατία τελειώνει τον 16ο αιώνα και τη σκυτάλη της κατοχής παίρνουν οι Οθωμανοί. Η κυριαρχία τους κράτησε μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα όταν οι Ρώσοι άρχισαν να αναζητούν ναυτικά ερείσματα στο Αιγαίο. Μετά την επανάσταση του 1821, η Αμοργός ενσωματώθηκε στον κορμό της Ελλάδας.

Αγία Αννα - Κάτω Μεριά

Ενάμισι χιλιομετρο νοτιοανατολικά της Χώρας, ο κεντρικός ασφάλτινος δρόμος διακλαδίζεται. Το δεξί παρακλάδι οδηγεί στη μονή Χοζοβιώτσισας και καταλήγει στη μικροσκοπική παραλία της Αγίας Αννας (2,5 χλμ.) με τα πελαγίσια νερά και το λευκό ξωκλήσι πάνω στα βράχια. Η απέριττη αυτή τοποθεσία είναι από τις πιο γνωστές της Αμοργού και φυσικά ?λόγω και της ύπαρξης του μοναστηριού της Χοζοβιώτισσας, ένα από τα πλέον δημοφιλή ακρογιάλια.

Αν δεν στρίψεις για Αγία Αννα θα βρεθείς να οδηγείς πάνω στο φρύδι του βράχου απολαμβάνοντας τη φανταστική θέα στην ανατολική Αμοργό και στο πέλαγος.

Στη συνέχεια κατηφορίζεις με αλλεπάλληλες στροφές για την αγροτική περιοχή της Κάτω Μεριάς και τα χωριά Καμάρι, Βρούτσι, Ραχίδι, Αρκεσίνι και Κολοφάνα. Εδώ προφυλαγμένα από τους λυσσαλέους θαλασσινούς ανέμους που δέρνουν από παντού την Αμοργό, καλλιεργούσαν παλαιότερα οι ντόπιοι τα πιο εύφορα χωραφάκια του νησιού τα οποία προμηθεύανε με ζαρζαβατικά τις κοινότητες. Σε εποχές που δύσκολα τα πλοία τροφοδοτούσαν με φρέσκα φρούτα και λαχανικά τα νησιά, η εύφορη γη της Κάτω Μεριάς βοηθούσε στην αυτάρκεια του νησιού.

Στο Καμάρι έχουν εντοπιστεί ίχνη οικισμού Πρωτοκυκλαδικής Περιόδου, ενώ κοντά στο σημερινό χωριό Αρκεσίνη στο λόφο Καστέλα αναπτυσσόταν η πρωτοκυκλαδική Ακρόπολη της Αρκεσίνης σε σημείο με εξαιρετική θέα.

Από το Καμάρι ένας βατός χωμάτινος δρόμος οδηγεί στην παραλία Μουρού όπου και τερματίζει στην είσοδο ταβέρνας. Στο σημείο αυτό ξεκινά μονοπάτι που κατεβαίνει έως την ακτή, πλαισιωμένη από βράχους και στρωμένη με βότσαλο. Μάλιστα λόγω προσανατολισμού είναι καλά προφυλαγμένη από το μελτέμι, ενώ θεωρείται μια από τις καλύτερες παραλίες του νησιού.

Από το χωριό Κολοφάνα θα κατηφορίσετε δυτικά σε χωμάτινο δρόμο για τη μικροσκοπική ακρογιαλιά Παραδείσα με τα ερείπια παλαιοχριστιανικής εκκλησίας και τα ρηχά, διάφανα νερά.

Αν συνεχίσετε νότια θα διαπιστώσετε ότι ο δρόμος τερματίζει στον απάνεμο όρμο της Καλοταρίτισας ο οποίος εντοπίζεται στο νοτιότερο άκρο του νησιού και απέχει από τη Χώρα 20 χιλιόμετρα, όλα σε ασφαλτοστρωμένο δρόμο.

Στην αμμουδερή και με ρηχά νερά ακτή του, υπάρχει καντίνα και σχεδόν πάντα αρκετός κόσμος που επιλέγει αυτή την απρόσμενα απάνεμη γωνιά για να κάνει τις βουτιές του.Αν ο καιρός το επιτρέπει, από εδώ θα περάσετε απέναντι στη νησίδα Κραμπούσα ή Γραμβούσα με εκδρομικό πλοιάριο που πραγματοποιεί καθημερινά δρομολόγια. Στην έρημη σήμερα Κραμπούσα υπάρχει μια πανέμορφη αμμουδιά με ξανθή ψιλή άμμο.

Χοζοβιώτισσα, η Μονή των Κυκλάδων
Το καρφί όπου βρέθηκε κρεμασμένη η εικόνα της Παναγιάς σφηνωμένο σε απάτητο βράχο τριακόσια μέτρα ψηλά από τη θάλασσα, θα στο δείξουν ακόμη και σήμερα οι μοναχοί. Σύμφωνα με την παράδοση η Μονή Χοζοβιώτισσας ιδρύθηκε το 1088 από τον αυτοκράτορα Κομνηνό. Ο θρύλος θέλει η εικόνα της Παναγίας να ήρθε με τρόπο θαυματουργό από τα Χόζοβα της Ιεριχούς (Παλαιστίνης), την εποχή των εικονομαχιών (9ος αιώνας). Στην πάροδο των αιώνων το μοναστήρι επεκτάθηκε. Κτίσθηκαν νέες πτέρυγες και αποκτήθηκαν σπάνια κειμήλια και ιερά σκεύη. Ιδιαίτερη ήταν η σχέση του με τη μονή Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου Πάτμου. Σε κάθε περίπτωση αυτό που θα σου μείνει αξέχαστο όταν ανηφορίσεις τ' ατέλειωτα σκαλιά, είναι η συγκλονιστική θέα προς το βαθυγάλανο Αιγαίο που εδώ νοιώθεις πως βρίσκεσαι στην καρδιά του, καθώς ξανοίγεται διάπλατο ολόγυρα.

Οι βραχογραφίες και το «Ολυμπία»

Ο ασφοντυλίτης: Στα μέσα περίπου της διαδρομής Χώρα - Αιγιάλη, θα δεις δεξιά έναν στενότερο δρόμο που τρυπώνει στο ορεινό ανάγλυφο του νησιού. Η διαδρομή αυτή είναι τυφλή και δεν βγάζει σε καμιά παραλία. Ετσι αν αποζητάς δροσιστικά μακροβούτια μην την ακολουθήσεις. Αντίθετα αν θέλεις να δεις το πιο ακατέργαστο ίσως σημείο των Κυκλάδων και να πάρεις μια γεύση για το πώς περίπου ήταν η τοπιογραφία στο Αιγαίο πριν από την επέλαση του τσιμέντου και των ασφαλτόδρομων, αξίζει να έρθεις έως εδώ.

Ο δρόμος θα σε φέρει από την πίσω -ανατολική πλευρά σ' έναν τόπο με ατελείωτες σειρές από ξερολιθιές, απόκρημνα βράχια και ανεμοδαρμένα κράσπεδα. Μόνη λευκή παρουσία ανάμεσα στους σχηματισμούς της ξερολιθιάς η εκκλησιά του Αγ. Νικολάου και ο μικρός και σχεδόν έρημος πια οικισμός του Ασφοντυλίτη. Αυτό είναι το τοπίο της Οξω Μεριάς όπως λένε οι ντόπιοι, με την εκπληκτική θέα στην πιο άγρια πλευρά της Αμοργού όπου τα κάθετα βράχια που θαρρείς και κόπηκαν με μαχαίρι, βουτούν από ύψος 300 μέτρων στο βαθύ, απέραντο πέλαγος.

Εκεί όπου τελειώνει ο δρόμος στο ύψος της εκκλησιάς θα συναντήσεις το παλιό καλντερίμι, τη λεγόμενη «Μεγάλη Στράτα» που συνέδεε την Αιγιάλη με τη Χώρα. Στον Ασφοντυλίτη, με λίγο παρατηρητικό βλέμμα θα προσέξεις πάνω στα βράχια που υπάρχουν δεξιά και αριστερά των μονοπατιών διάφορες βραχογραφίες. Σύμφωνα με τους ντόπιους σκαλίστηκαν πριν από 80-90 χρόνια από ένα ανάπηρο βοσκόπουλο, τον Μιχάλη Ρούσσο που γεννήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και πέρασε όλη του τη ζωή εδώ, στην Αμοργό, έως ότου πέθανε κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής. Κάποιες από τις ιδιόμορφες αυτές βραχογραφίες που πιθανόν να ξεπερνούν τις 200, φέρουν ονόματα και ημερομηνίες.

Το ναυάγιο: Στη διαδρομή από το μεσόγειο αγροτικό χωριό της Κολοφάνας προς τον βαθύ όρμο της Καλοταρίτισσας θα δεις έναν στενό χωμάτινο δρόμο που ξεστρατίζει με κατεύθυνση δυτική. Δεν χρειάζεται να τον ακολουθήσεις περισσότερο από 300 μέτρα καθώς θα βρεθείς σε αδιέξοδο. Από εδώ φαίνεται ο όρμος του Λίβερου με το ναυάγιο του εμπορικού πλοίου «Ολυμπία». Στην άκρη του όρμου θα φτάσεις ακολουθώντας το μονοπάτι για 250 μέτρα. Τον Φεβρουάριο του 1980 το άτυχο σκαρί ζήτησε εδώ προστασία από τους δυνατούς βοριάδες που μαστίγωναν τη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στην Αμοργό και τα Κουφονήσια. Οι άγκυρες όμως δεν το κράτησαν σταθερό και τα κύματα το συνέθλιψαν στα βράχια. Το 1988 σε αυτό το απίθανο φυσικό σκηνικό γυρίστηκαν κάποιες σκηνές από την ταινία «Le Grand Bleu» (Απέραντο Γαλάζιο) του Luc Besson.

Fast Info

Προτεινομένη πεζοπορική διαδρομή
Κατάλληλη για όλους είναι η διαδρομή Λαγκάδα - Παναγία Επανοχωριανή. Από τον χώρο στάθμευσης στη Λαγκάδα θ' ακολουθήσεις το φαρδύ καλντερίμι. Στα 250 μέτρα το μονοπάτι διακλαδίζεται. Αριστερά οδηγεί στην εκκλησούλα του Παντελεήμονα στο Δρυ (500 μέτρα), ενώ δεξιά συνεχίζει για ακόμη 300 μέτρα όπου και πάλι διακλαδίζεται. Δεξιά τραβά ανηφορικά για Θεολόγο (3 χλμ.) και Σταυρό (6 χλμ.), ενώ αριστερά για Παναγιά Επανοχωριανή (500 μέτρα).

Τα πανηγύρια της Αμοργού
Μόνο αν παρευρεθείς σε κάποιο τοπικό πανηγύρι θα νιώσεις τη ψυχή της Αμοργού. Δεν θα δεις πουθενά παρκαρισμένα οχήματα, μόνο το λευκό, σημαιοστολισμένο για την περίσταση ξωκλήσι να στέκει κάπου εκεί στα ανεμοδαρμένα υψώματα του νησιού περιμένοντας τους εκατοντάδες πεζοπόρους προσκυνητές και φυσικά τους μουσικούς που θα δώσουν το πρόσταγμα για το χορό. Το φαγητό και το κρασί στις περισσότερες των περιπτώσεων είναι δωρεές των κατοίκων, κυρίως του χωριού στο οποίο ανήκει η εκκλησία και το γλέντι που ακολουθεί τη Θεία Λειτουργία είναι ακατάπαυστο. Ενημερώσου από τον δήμο για τα πανηγύρια του καλοκαιριού.

Αρχαίο νομισματοκοπείο
Οσοι βρεθούν στην παραλία του Αγίου Παύλου θα πάρουν το καΐκι που θα τους περάσει απέναντι στη νησίδα Νικουριά. Εδώ αφού κολυμπήσουν για λίγες ώρες στα διάφανα νερά θα επιστρέψουν πίσω και πιθανόν να ξεχάσουν για πάντα αυτή την άσημη νησίδα των Κυκλάδων. Σύμφωνα με αρχαιολογικές ενδείξεις στο νησάκι λειτούργησε το κοινό νομισματοκοπείο των μεγαλύτερων αρχαίων πόλεων της Αμοργού, ενώ ίχνη κατοίκησης εντοπίζονται ήδη από την 3η χιλιετία π.Χ. Στις 9 Σεπτεμβρίου πανηγυρίζει η εκκλησία της Παναγίας και τότε πλήθος ντόπιων και ξένων συρρέει στο έρημο νησί.

Ξεροτήγανα και ρακόμελο
Από τα μαγαζιά της Χώρα θα προμηθευτείς το εξαιρετικό ντόπιο ρακόμελο (θεωρείται το καλύτερο του Αιγαίου) που το παρασκευάζουν μικροί παραγωγοί και πωλείται σε καλαίσθητες συσκευασίες. Ενα επίσης υπέροχο τοπικό γλύκισμα είναι τα ξεροτήγανα που πιθανόν να σου τα προσφέρουν στο κατάλυμα που θα μείνεις. Διαφορετικά θα τα αγοράσεις από τα καταστήματα της Χώρας.

ethnos.gr