Ποτέ μέχρι σήμερα οι αμειβόμενοι με τον κατώτατο μισθό δεν ήταν τόσο καλά μορφωμένοι. Και ποτέ μέχρι σήμερα η παραγωγή δεν είχε παρουσιάσει τέτοια προφανή αδυναμία στο να αξιοποιήσει αναπτυξιακά αυτό το προσωπικό. Το πρόβλημα αυτό δεν το αντιμετωπίζει μόνο η Ελλάδα, αλλά και υπερδυνάμεις όπως οι ΗΠΑ. Και ορατή λύση δεν υπάρχει.

Τις τελευταίες εβδομάδες στην Αμερική έχουν υπάρξει πρωτοφανείς κινητοποιήσεις από τους εργαζομένους σε αλυσίδες φαστφούντ, όπως για παράδειγμα τα McDonald's, με αίτημα την αύξηση του κατώτατου μισθού. Οι εν λόγω εργαζόμενοι στις ΗΠΑ που αμείβονται με 7,25 δολάρια την ώρα -που είναι η ελάχιστη διοικητικά καθοριζόμενη αμοιβή - διεκδικούν τον διπλασιασμό της αμοιβής τους στα 15 δολάρια την ώρα. Αν και παραδοσιακά στις ΗΠΑ οι εργαζόμενοι στα φαστφούντ και στα καταστήματα λιανικής πώλησης ήταν άτομα που ήθελαν να συμπληρώσουν το εισόδημά τους μέσω ημιαπασχόλησης, τα τελευταία χρόνια η εργασία στις επιχειρήσεις αυτές έλαβε μόνιμα χαρακτηριστικά.

Οι αιτίες αναζητούνται στο μεταναστευτικό ρεύμα, στην οικονομική κρίση του 2008 και στην αδυναμία της αμερικανικής οικονομίας να δημιουργήσει ποιοτικότερες θέσεις εργασίας. Ετσι, χιλιάδες εργαζόμενοι στις ΗΠΑ αναγκάστηκαν να βρουν εργασία σε φαστφούντ καθώς δεν είχαν τη δυνατότητα να απασχοληθούν σε άλλον κλάδο της οικονομίας. Αυτό δεν είναι υπερβολή. Ο πολυεθνικός κολοσσός Apple απασχολεί μόλις 76.000 άτομα, ενώ οι έμποροι λιανικής πώλησης, σουπερμάρκετ και αλυσίδες εστιατορίων στις ΗΠΑ απασχολούν 5,6 εκατομμύρια εργαζομένους.

Ωστόσο, τα συνδυασμένα κέρδη όλων των μεγάλων εμπόρων λιανικής πώλησης, αλυσίδων εστιατορίων και σουπερμάρκετ που περιλαμβάνονται στη γνωστή κατάταξη «Fortune 500» αθροιζόμενα είναι μικρότερα από τα κέρδη που καταγράφει μεμονωμένα η Apple. Αυτό κάποιοι αναλυτές στις ΗΠΑ το χαρακτηρίζουν ως τεκτονική μετατόπιση της αμερικανικής οικονομίας.

Αλλά η τεκτονική αυτή μετατόπιση που για τις ΗΠΑ αποτελεί παράδοξο στην Ελλάδα είναι ο κανόνας. Σήμερα στη χώρα μας το κατώτατο ημερομίσθιο για κάποιον νέο εργατοτεχνίτη ηλικίας μέχρι 25 ετών είναι 22,83 ευρώ, ενώ ο μισθός του σε μηναία βάση είναι 510,95 ευρώ. Αντίστοιχα ο κατώτατος μισθός υπαλλήλων ανέρχεται στα 586,08 ευρώ. Αν συγκρίνουμε τον ελάχιστο διοικητικά καθοριζόμενο μισθό στην Ελλάδα με τον αντίστοιχο στις ΗΠΑ, θα διαπιστώσουμε ότι ο Ελληνας λαμβάνει 2,80 ευρώ ανά ώρα εργασίας όταν ο Αμερικανός λαμβάνει 7,10 ευρώ. Αλλά αυτός είναι ο τυχερός Ελληνας που έχει τη δυνατότητα να απασχοληθεί.

Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα της Ευρωπαϊκής Ενωσης όπου παρατηρείται ονομαστική μείωση του κατώτατου μισθού, ο οποίος πλέον ανέρχεται στο 49% του αντίστοιχου κατώτατου μισθού της Αγγλίας, της Γαλλίας, του Βελγίου, της Ολλανδίας και του Λουξεμβούργου. Ωστόσο, το καθολικά χαμηλό κόστος εργασίας στην Ελλάδα δεν έχει ακόμη προσδώσει στη χώρα κανένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, ούτε πρόκειται να συμβεί αυτό όταν η ελληνική παραγωγή είναι εκφυλισμένη.

Αλλά τα κακώς κείμενα δεν σταματούν εκεί. Η αγοραστική δύναμη μισθωτών και αυτοαπασχολούμενων στην Ελλάδα υπολογίζεται πως μειώθηκε το διάστημα 2010-2012 κατά 33 δισ. ευρώ! Κανονικά θα έπρεπε αυτή η εξέλιξη να αποτυπωθεί στις πραγματικές τιμές και η φθηνότερη εργασία να μετουσιωθεί σε φθηνότερο προϊόν. Αλλά αυτό δεν έγινε κυρίως λόγω της υπερφορολόγησης και των έμμεσων φόρων που κράτησαν ψηλά τα λειτουργικά κόστη των επιχειρήσεων και δεν επέτρεψαν τη διόρθωση τιμών.

Σε κάθε περίπτωση, στην Ελλάδα της κρίσης η εργασία κοστολογείται πλέον ανάλογα με την ανάγκη. Και αυτό είναι κάτι που ευνοεί την εσωτερική υποτίμηση. Η αντίληψη των εργαζομένων για το εάν αμείβονται δίκαια και λογικά δεν προκύπτει πλέον από το βιωματικό στοιχείο αναφοράς στους μισθούς περασμένων ετών, αλλά από τη σύγκριση με τις αποδοχές άλλων εργαζομένων και κυρίως από τη σύγκριση με τα εκατομμύρια των ανέργων. Υπό το πρίσμα αυτό δεν αποκλείεται ο κατώτατος μισθός από τα 510,95 ευρώ να πέσει στα 300 ευρώ.

Αν ενστερνιστεί κανείς την οικονομική θεωρία ότι ο δίκαιος μισθός σχετίζεται με το ύψος των κερδών της επιχείρησης, ήτοι με τη συμμετοχή των εργαζομένων στην αφθονία των κερδών της, τότε στην Ελλάδα το μόνο που απομένει στους εργαζομένους είναι η μετανάστευση. Αν δει κανείς συνολικά την εικόνα της ελληνικής παραγωγής, τότε θα πρέπει να ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο...

*Δημοσιεύθηκε στο BHmagazino την Κυριακή 8 Σεπτεμβρίου 2013