Σε τούτη τη γωνιά της Θράκης, η εξερεύνηση αποκτά πρωτόγνωρες διαστάσεις. Πλατιά ποτάμια, πολυσχιδή βουνά, ατέλειωτα δάση, γραφικά χωριά και κάστρα με παρελθόν που χάνεται μεταξύ θρύλου και ιστορίας, αρμολογούν τη φυσιογνωμία ενός ξεχωριστού τόπου που θα σας γοητεύσει.

Εδώ στη βορειοανατολική εσχατιά της Ελλάδας, η αίσθηση των έντονων αντιθέσεων είναι περισσότερο φανερή από οπουδήποτε αλλού. Οι εικόνες μοιάζουν να αλληλοσυγκρούονται με τη γοητευτική διαφορετικότητά τους, όμως παρ' όλα αυτά συνυπάρχουν αρμονικά και εναλλάσσονται με κινηματογραφική ταχύτητα καθηλώνοντας τον επισκέπτη στη θέση του θεατή ή συχνά του πρωταγωνιστή ενός ολοζώντανου ντοκιμαντέρ.

Ο καταρράκτης στον Λειβαδίτη συχνά τον χειμώνα παγώνει. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης www.viewsofgreece.gr
Ο καταρράκτης στον Λειβαδίτη συχνά τον χειμώνα παγώνει

Η φυσιογραφία του ξεχωριστού αυτού τόπου έχει διαμορφωθεί από το κλίμα που δέχεται επιρροές τόσο από τη θάλασσα απ' όπου η περιοχή απέχει μόλις 30 χλμ., όσο και από τα βουνά της νότιας Βαλκανικής με αποτέλεσμα τις έντονες μεταβολές του καιρού.

Ξεκινάμε από τη Σταυρούπολη που είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη του νομού Ξάνθης και βρίσκεται πάνω στον οδικό άξονα που συνδέει την πρωτεύουσα με τη Δράμα. Η απόσταση που τη χωρίζει από την Ξάνθη δεν ξεπερνά τα 30 χιλιόμετρα και η διαδρομή είναι κάτι παραπάνω από ενδιαφέρουσα. Ο δρόμος ελίσσεται ανάμεσα σε καταπράσινες κοιλάδες ακολουθώντας διακριτικά την κοίτη του ποταμού Κόσυνθου. Σε αρκετά σημεία έχουν διαμορφωθεί καλαίσθητοι χώροι αναψυχής από τη δασική υπηρεσία που προτείνονται για στάση και ξεκούραση.

Λέγεται ότι στους αρχαίους χρόνους, η ευρύτερη περιοχή ήταν η χώρα των σκληροτράχηλων Δίων ? ένα από τα είκοσι δύο γνωστά θρακικά φύλα. Αργότερα, όταν τα συμφέροντα του ισχυρού κράτους των Μακεδόνων επεκτάθηκαν σε όλη τη Θράκη, ο βασιλιάς Φίλιππος και στη συνέχεια ο Μέγας Αλέξανδρος έκτισαν στην περιοχή κάστρα, φρούρια, μικρές και ισχυρές πόλεις με σκοπό να διασφαλίσουν τις μετακινήσεις και τις μεταφορές. Ερείπιά τους υπάρχουν σήμερα, διάσπαρτα παντού.

Σαρακατσάνικη καλύβα στα ορεινά της Ροδόπης. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης www.viewsofgreece.gr
Σαρακατσάνικη καλύβα στα ορεινά της Ροδόπης

Το παλιό όνομα της Σταυρούπολης ήταν Γενήκιοι. Οι περισσότεροι από τους σημερινούς κατοίκους της είναι πρόσφυγες από τον Πόντο που εγκαταστάθηκαν εδώ μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή των πληθυσμών. Μέχρι πρόσφατα αποτελούσε σημαντικό κέντρο καλλιέργειας και επεξεργασίας καπνού. Ομως τη δεκαετία του 1960 όταν οι τιμές του καπνού διαμορφώθηκαν κάτω του κόστους, ξεκίνησε η παρακμή. Στα χρόνια που ακολούθησαν, παρ' όλες τις προσπάθειες να διατηρηθεί ζωντανή η παραγωγική ζωή της Σταυρούπολης και των γύρω χωριών, πολλοί κάτοικοι έφυγαν για τα μεγάλα αστικά κέντρα και το εξωτερικό αναζητώντας καλύτερη τύχη.

Με χαρακτηριστικά επαρχιακής πόλης και ρυθμούς ανάλογους, η Σταυρούπολη βιώνει το παρόν με τον δικό της τρόπο και καλωσορίζει με χαμόγελο τους επισκέπτες. Οι γειτονιές της μικρής πολιτείας απλώνονται σε μια κατάφυτη γωνιά των παρυφών της Ροδόπης και σε μικρή απόσταση από τις όχθες του Νέστου. Η γραφική πλατεία με τα πλατάνια, τα ανηφορικά καλντερίμια, τα παλιά καλοδιατηρημένα σπίτια των αρχών του αιώνα αποπνέουν μια αυθεντική απλότητα που όλο και χάνεται από τη σύγχρονη επαρχία.

Το έρημο σήμερα χωριό Ιμερα. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης www.viewsofgreece.gr
Το έρημο σήμερα χωριό Ιμερα

Αξιο αναφοράς είναι το Λαογραφικό Μουσείο που στεγάζεται από το 2001 στο παλιό κτίριο της Εφορείας Καπνού, απέναντι από το Δημαρχείο. Την προσοχή συγκεντρώνουν οι προσεγμένοι χώροι, το εκθετήριο όπλων του 1821 και η μικρή, αλλά αξιόλογη συλλογή νομισμάτων. Στο ισόγειο βρίσκεται η έκθεση με τις παραδοσιακές φορεσιές, ενώ στον πρώτο όροφο υπάρχουν εκθέματα από τον παραδοσιακό τρόπο ζωής του χωριού (25423 50100).

Ακόμη θα δείτε την εκκλησία της Ευαγγελίστριας, ένα επιβλητικό κτίσμα του 1858, με περίτεχνο ξυλόγλυπτο τέμπλο.

Καθώς έχει αρχίσει σταδιακά να δημιουργείται αξιόλογη υποδομή, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τη Σταυρούπολη ως αφετηρία για σύντομες εκδρομές, στην τόσο ενδιαφέρουσα -αν και άγνωστη- ενδοχώρα.

Οι περίφημοι μαίανδροι του Νέστου κοντά στο χωριό Λιβερά. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης www.viewsofgreece.gr
Οι περίφημοι μαίανδροι του Νέστου κοντά στο χωριό Λιβερά


Αγρια άλογα και ράφτινγκ στον Νέστο

Από τη Σταυρούπολη αφήνετε τον κεντρικό δρόμο που τραβά βόρεια για Παρανέστι - Δράμα και ακολουθείτε τις ταμπέλες προς Κομνηνά (5 χλμ.). Ενάμισι χιλιόμετρο πριν το χωριό θα δείτε τον στενότερο δρόμο που θα σας οδηγήσει στον αρχαιολογικό χώρο όπου έχουν ανακαλυφθεί σπουδαίοι μακεδονικοί τάφοι, σήμερα πλέον επισκέψιμοι.

Η ομορφότερη οδική διαδρομή από τα Κομνηνά είναι αυτή που με συνεχείς στροφές θα σας φέρει στα απόμερα και εγκαταλειμμένα χωριά Ανω, Κάτω Λιβερά και Κρωμνικό που απολαμβάνουν την εξαιρετική θέα στα Στενά του Νέστου. Μονοπάτι κατηφορίζει από τα Ανω Λιβερά ως την ακροποταμιά όπου ο ανακαινισμένος σταθμός του ΟΣΕ λειτουργεί πλέον ως χώρος υποδοχής των επισκεπτών.

Στο χωριό Κομνηνά είναι επισκέψιμοι οι μακεδονικοί τάφοι. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης www.viewsofgreece.gr
Στο χωριό Κομνηνά είναι επισκέψιμοι οι μακεδονικοί τάφοι

Ο τόπος γύρω από τους ξεχασμένους οικισμούς είναι γυμνός και ανεμοδαρμένος. Πυκνές συστάδες φυλλοβόλων δέντρων καλύπτουν τα πολλά μικρά φαράγγια και τις ρεματιές που αυλακώνουν από παντού τα πετρώδη βουνά. Δύο-τρεις κτηνοτρόφοι όλοι και όλοι οι κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής βόσκουν τα κοπάδια τους στα πλούσια λιβάδια, ενώ πολλά από τα ρημαγμένα πετρόκτιστα σπίτια χρησιμοποιούνται ως στάβλοι.

Στην πανέμορφη κοιλάδα περιφέρονται άγρια άλογα, ενώ βρίσκουν καταφύγιο πολλά σπάνια πουλιά. Αξέχαστη εμπειρία είναι η κατάβαση του ποταμού με κανό που ξεκινά από τα Κάτω Λιβερά και ακολουθώντας τη ροή του ποταμού καταλήγει στους Τοξότες. Για ράφτινγκ, κανόε ? καγιάκ, ορεινή ποδηλασία και άλλες εναλλακτικές δραστηριότητες στην ευρύτερη περιοχή του Νέστου απευθυνθείτε στη Riverland (25410 62488, www.riverland.gr)

Η Σταυρούπολη μέχρι το 1960 ήταν ένα από τα κυριότερα κέντρα παραγωγής καπνού στη Θράκη. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης www.viewsofgreece.gr
Η Σταυρούπολη μέχρι το 1960 ήταν ένα από τα κυριότερα κέντρα παραγωγής καπνού στη Θράκη

Μετά το χωριό Κρωμνικό και λίγο πριν ο δρόμος αρχίσει να κατηφορίζει για Τοξότες θα βρείτε το σημείο από όπου θα έχετε την ευκαιρία ν' απολαύσετε την ωραιότερη θέα στην κοιλάδα του Νέστου. Κατηφορίζοντας για Τοξότες αξίζει να παρεκκλίνετε λίγο από την πορείας σας για να επισκεφθείτε το επίσης εγκαταλειμμένο χωριό Iμερα με τα καλοδιατηρημένα αρχοντικά μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής.

Η παλιά ονομασία του χωριού ήταν Σαλτικλή και οι κάτοικοί του ήταν μουσουλμάνοι. Το 1922 με την ανταλλαγή πληθυσμών εγκαταστάθηκαν εδώ πρόσφυγες από το χωριό Iμερα της Τραπεζούντας.

Το Κάστρο Καλύβας

Στις έρημες πια από ανθρώπους κοιλάδες των χωριών Κρωμνικό και Λιβερά ζουν αγέλες άγριων αλόγων. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης www.viewsofgreece.gr
Στις έρημες πια από ανθρώπους κοιλάδες των χωριών Κρωμνικό και Λιβερά ζουν αγέλες άγριων αλόγων

Στον δρόμο Σταυρούπολης-Δράμας και μετά το Νεοχώρι οι ευδιάκριτες ταμπέλες θα σας οδηγήσουν στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου του Κάστρου Καλύβας. Το κάστρο κτίστηκε τον 4ο π.Χ. αιώνα από τον Φίλιππο Β΄ και βρίσκεται σε ύψος 630 μέτρων σε θέση φυσικά οχυρωμένη από την οποία επόπτευε μαζί με το κάστρο του Αερικού το πέρασμα από τη Θράκη στη Μακεδονία. Εντυπωσιακή είναι η κατασκευή της δεξαμενής νερού που είχε βάθος 12 μέτρα και διάμετρο 8. Πληροφορίες στον Δήμο Σταυρούπολης (25423 50100). Από εδώ αξίζει να συνεχίσετε ως το κοντινό χωριό Ανω Καλύβα για να δείτε μερικά από τα ομορφότερα αρχοντικά τη Θράκης που δυστυχώς ρημάζουν από την εγκατάλειψη και το βάρος του χρόνου.

Το θαυμαστό οικοσύστημα του Νέστου

Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης www.viewsofgreece.gr

Οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν το ποτάμι Νέσσος και πίστευαν ότι ήταν καρπός της σμίξης του Ωκεανού με τη Θέτιδα. Ο Νέστος πηγάζει από τη Βουλγαρία στην περιοχή Ρίλα και εκεί ονομάζεται Μέστα. Περνά τα ελληνικά σύνορα στο ύψος της Ροδόπης και παγιδεύεται σε νεότευκτα φράγματα και τεχνητές λίμνες. Κοντά στο Παρανέστι ξεφεύγει από τα ίδια του τα νερά για να συνεχίσει τη νωχελική του πορεία κυλώντας ανάμεσα σε φαράγγια και κοιλάδες. Τελικά μετά από 140 χλμ. σε ελληνικό έδαφος εκβάλλει στη θαλάσσια περιοχή της Κεραμωτής.

Φημισμένα είναι τα Στενά του Νέστου, όπου το ποτάμι κυλά ανάμεσα σε μαρμαρογενή πετρώματα και πλούσια βλάστηση. Η πανίδα της περιοχής περιλαμβάνει πολλά είδη όπως την υπό εξαφάνιση βίδρα και τον λύκο, ενώ αξιόλογη είναι και η πτηνοπανίδα με αρκετά σπάνια πουλιά. Το οικοσύστημα του ποταμού συμπεριλαμβάνεται στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο «Νatura 2000» και προστατεύεται από τη διεθνή συνθήκη Ramsar.

Οι χωματόδρομοι γύρω από την κοιλάδα του Νέστου είναι ιδανικοί για ποδήλατο βουνού. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης www.viewsofgreece.gr
Οι χωματόδρομοι γύρω από την κοιλάδα του Νέστου είναι ιδανικοί για ποδήλατο βουνού

Με το τρένο θα απολαύσετε τη διαδρομή Τοξότες-Σταυρούπολη (20 χλμ.), που ξεδιπλώνεται όλη, πλάι στην κοίτη του ποταμού.

Ο Νέστος κυλά τα ήσυχα νερά του λίγα μόλις χιλιόμετρα δυτικά της Ξάνθης κι από εκεί συνεχίζει την πορεία του προς το Θρακικό Πέλαγος. Από το κέντρο της πόλης μπορείτε εύκολα να προσεγγίσετε το ομορφότερο ίσως σημείο του που βρίσκεται βόρεια από το χωριό Τοξότες.

Φτάνοντας στην καρδιά του «Αισθητικού Δάσους Νέστου» μπορείτε να χαρείτε την παρόχθια φύση στους διαμορφωμένους χώρους αναψυχής δίπλα στην ακροποταμιά. Θα προτείναμε ν' ακολουθήσετε -έστω και για λίγο- το λιθόστρωτο μονοπάτι που κινείται πλάι στη σιδηροδρομική γραμμή, πολύ κοντά στο ποτάμι και περνά μέσα από τις διαδοχικές σήραγγες του τρένου για να καταλήξει στον Σιδηροδρομικό Σταθμό Κάτω Λιβερών.

Ο Νέστος νότια από το Παρανέστι κυλά φαρδύς και νωχελικός ανάμεσα σε φαράγγια και κοιλάδες. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης www.viewsofgreece.gr
Ο Νέστος νότια από το Παρανέστι κυλά φαρδύς και νωχελικός ανάμεσα σε φαράγγια και κοιλάδες

Διαδρομή άκρως ενδιαφέρουσα που πραγματοποιείται από πολλούς πεζοπόρους. Η επιστροφή γίνεται με το τρένο.


Συναρπαστικές διαδρομές

Σταυρούπολη - Παρανέστι: Χωρίς δυσκολία από τη Σταυρούπολη θα προσεγγίσετε το χωριό Παρανέστι (20 χλμ. ). Ανήκει στον νομό Δράμας και βρίσκεται πάνω στον κεντρικό οδικό άξονα που συνδέει τη Μακεδονία με τη Θράκη.

Η διαδρομή Τοξότες- Σταυρούπολη με το τρένο θα σας μείνει αξέχαστη. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης www.viewsofgreece.gr
Η διαδρομή Τοξότες- Σταυρούπολη με το τρένο θα σας μείνει αξέχαστη

Εδώ θα επισκεφθείτε το αξιόλογο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, αλλά και θ' ακολουθήσετε ασφάλτινους ή καλούς χωματόδρομους που οδηγούν στο φράγμα του Νέστου, στα Θέρμια, στο επίσης πανέμορφο δάσος του Λεπίδα με τους εντυπωσιακούς καταρράκτες.

Σταυρούπολη - Λειβαδίτης: Η πιο συναρπαστική ορεινή διαδρομή πραγματοποιείται προς τον δασωμένο όγκο της Ροδόπης και το χωριό Λειβαδίτης.

Η περιοχή της Ροδόπης αποτελεί καταφύγιο για σπάνια ή απειλούμενα είδη. Πολλά από αυτά θα τα δείτε στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Παρανεστίου. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης www.viewsofgreece.gr
Η περιοχή της Ροδόπης αποτελεί καταφύγιο για σπάνια ή απειλούμενα είδη. Πολλά από αυτά θα τα δείτε στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Παρανεστίου

Ο δρόμος είναι στο σύνολό του ασφάλτινος και συνολικά δεν θα χρειαστεί να ξεπεράσετε τα 30 χιλιόμετρα. Από τη Σταυρούπολη θα συνεχίσετε προς Καρυόφυτο με τελική κατάληξη το χωριό Λειβαδίτης που βρίσκεται στα 1.200 μ. ύψος, αγκαλιά με πυκνό δάσος από οξιές και έλατα. Από εδώ εύκολα θα προσεγγίσετε το Δασικό Χωριό όπου με τα πόδια θα επισκεφθείτε τον θεαματικό καταρράκτη και θα περιηγηθείτε τα αδιαπέραστα δάση της Χαϊντούς όπου τα τελευταία χρόνια έχουν καθαριστεί από τους τοπικούς φορείς και σημαδευτεί πολλά μονοπάτια.

Τον χειμώνα με βάση το Δασικό Χωριό μπορούν να πραγματοποιηθούν ενδιαφέρουσες διαδρομές με σκι αντοχής στους χιονισμένους χωματόδρομους.

Οδοιπορικό στα Πομακοχώρια: Στο παρελθόν, για μεγάλο χρονικό διάστημα οι Πομάκοι, κάτοικοι των περισσότερων ορεινών οικισμών της Ξάνθης και της Ροδόπης, αντιμετωπίζονταν από την επίσημη πολιτεία σαν πολίτες δεύτερης κατηγορίας με το πρόσχημα της μουσουλμανικής θρησκείας.

Στον ποταμό Κόσυνθο θα δείτε μερικά από τα πιο όμορφα πέτρινα γεφύρια της Θράκης. Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης www.viewsofgreece.gr
Στον ποταμό Κόσυνθο θα δείτε μερικά από τα πιο όμορφα πέτρινα γεφύρια της Θράκης

Η φυσική απομόνωσή τους ακόμα και από τα ίδια τους τα χωριά δημιούργησε πρόσφορο έδαφος για κάθε λογής εθνικιστική προπαγάνδα. Ευτυχώς εδώ και 16 χρόνια η απαγορευτική «μπάρα της ντροπής» στην είσοδο των Πομακοχωριών που περιόριζε την ομαλή μετάβαση των κατοίκων αλλά και των επισκεπτών από και προς τις κοινότητες αυτές δεν υπάρχει πια. Σήμερα ο επισκέπτης μπορεί απρόσκοπτα πλέον να εξερευνήσει ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια της ελληνικής γης που μέχρι πρόσφατα, μικρόνοες πολιτικές σκοπιμότητες είχαν καταδικάσει στην αφάνεια για δεκαετίες.

Βγαίνοντας στον κεντρικό δρόμο Ξάνθης ? Δράμας θα πρέπει να κατευθυνθείτε προς Ξάνθη. Στην πορεία σας θα απολαύσετε το υπέροχο τοπίο του ποταμού Κόσυνθου και θα περιεργασθείτε τα παλιά, παραδοσιακά πέτρινα γεφύρια του. Στα 8 χιλιόμετρα, δρόμος αριστερά οδηγεί στα Πομακοχώρια.

Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης www.viewsofgreece.gr

Προσπερνάτε τους οικισμούς Σμίνθη, Μύκη και φθάνετε στον Εχίνο, το κεφαλοχώρι της περιοχής με έντονα τοπικό χρώμα. Στη συνέχεια θα κατευθυνθείτε είτε προς Θέρμες, Μέδουσα, είτε προς Κοτύλη, Δημάρι. Παντού το ίδιο σκηνικό: Φτωχικά, όμως ζωντανά και χαμογελαστά χωριά με ακούραστους ξωμάχους που παλεύουν ακόμα με την αξίνα και το άροτρο για να δαμάσουν την τραχιά γη τους.

Εικόνες βουκολικές και αυθεντικές ξεπηδούν ολόγυρα. Εικόνες που βγάζουν δύναμη, κουράγιο και παραπέμπουν σε μια άλλη πιο αγνή Ελλάδα, αλαργινή και ξεχασμένη.

Μαγική Ροδόπη

Τα βουνά της Ροδόπης καθώς καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, αποτελούν τη φυσική συνέχεια της ομώνυμης οροσειράς που απλώνεται σχεδόν σε όλη τη γειτονική νότια Boυλγαρία. Στο ελληνικό έδαφος το ήπιο κατάφυτο, γεμάτο πτυχώσεις ανάγλυφο του βουνού, κρύβει πολλές, απρόσμενες εκπλήξεις. Κατά τη μυθολογία των αρχαίων Ελλήνων η Ροδόπη ήταν κόρη του Στρυμώνα και αδελφή του Αίμου. Από το αιμομικτικό σμίξιμο με τον αδελφό της, γεννήθηκε ο Εβρος. Σύμφωνα με έκθεση της περιβαλλοντικής οργάνωσης «Καλλιστώ» στην οροσειρά της Κεντρικής Ροδόπης, σε σχετικά μικρή έκταση, συναντά κανείς όλες τις ζώνες βλάστησης της Ευρώπης, από τη ζώνη των αείφυλλων και πλατύφυλλων μέχρι τη μεσο-ευρωπαϊκή και σκανδιναβική ζώνη των ψυχρόβιων κωνοφόρων σημύδας και ερυθρελάτης! Σχεδόν το 60% των ειδών της χλωρίδας της Ευρώπης έχει καταγραφεί στη μεθοριακή οροσειρά, ενώ ταυτόχρονα η περιοχή αποτελεί καταφύγιο για 211 σπάνια ή απειλούμενα είδη. Μάλιστα από τα 139 είδη πουλιών που έχουν εντοπισθεί εδώ, τα 97 είναι καταχωρισμένα στο «Κόκκινο Βιβλίο» των απειλουμένων ειδών! Η περιοχή προστατεύεται από ευρωπαϊκές και διεθνείς συνθήκες και τμήματά της έχουν ενταχθεί στο πανευρωπαϊκό Δίκτυο «NATURA 2000», ενώ τελευταία θεσπίστηκε το «Εθνικό Πάρκο Οροσειράς Ροδόπης», μια περιοχή ενταγμένη στην αρμοδιότητα του αντίστοιχου Φορέα Διαχείρισης www.fdor.gr/

ethnos.gr