Υδρα: Ο θαλασσινός Επιτάφιος των καπεταναίων

Στην Υδρα το Πάσχα είναι πράγματι ιδιαίτερο. Η κατανυκτική ατμόσφαιρα της Μεγάλης Εβδομάδας αποκτά την αξία της στο σιωπηλό νησί, αφού λείπει παντελώς ο θόρυβος των μηχανοκινήτων οχημάτων.

Το νησί των καπεταναίων είναι πασίγνωστο στο πανελλήνιο για το έθιμο της Μεγάλης Παρασκευής που γίνεται στο χωριό Καμίνι και το γραφικό λιμανάκι του. Ο στολισμένος Επιτάφιος, αφού γυρίσει σε κλίμα ιδιαίτερης κατάνυξης τις φρεσκοασβεστωμένες και στολισμένες γειτονιές, κατεβαίνει στη θάλασσα. Εκεί, στο λιμάνι, πλάι στις ψαρόβαρκες, στηρίζεται στην πλάτη λευκοφορεμένων νεαρών Υδραίων και μπαίνει στη θάλασσα. Ακολουθεί ο ιερέας με όλη τη συνοδεία του, ο οποίος διαβάζει μέσα στο νερό την Ακολουθία του Επιταφίου. Παρόλο το πλήθος του κόσμου, η ατμόσφαιρα είναι ιδιαίτερα φορτισμένη.

Το άγαλμα του Ανδρ. Μιαούλη που βρίσκεται στην προκυμαία Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr
Το άγαλμα του Ανδρ. Μιαούλη που βρίσκεται στην προκυμαία
Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr


Στη συνέχεια οι Επιτάφιοι και των τεσσάρων ενοριών της πόλης συναντώνται στο κεντρικό λιμάνι. Τη δεύτερη μέρα του Πάσχα γίνεται «το κάψιμο του Ιούδα». Το ομοίωμα του «κακού» στην ιστορία των Παθών του Ιησού παραγεμίζεται με εύφλεκτα υλικά για ν' ακολουθήσει στη συνέχεια η πυρπόλησή του. Είναι μια στιγμή δυνατή για τους κατοίκους του νησιού, καθώς με την εξαγνιστική παρουσία της φωτιάς και τον δαιμονισμένο κρότο των βαρελότων προσπαθούν να ξορκίσουν το κακό και εύχονται να έρθει η ευτυχία και η ευδαιμονία στον τόπο τους.

Το έθιμο είναι παμπάλαιο και έχει να κάνει με τις ισχυρές ναυτικές καταβολές των Υδραίων και τη σχέση τους με τη θάλασσα. Με τον τρόπο αυτόν οι νησιώτες ευλογούσαν το υγρό στοιχείο και μαζί του τους ναυτικούς που ταξίδευαν σε κάθε άκρο της γης με τα εμπορικά τους καράβια.

Βέβαια, με την πάροδο του χρόνου και την ανάδειξη της Υδρας ως δημοφιλούς πασχαλινού τουριστικού προορισμού, γύρω από το όμορφο λιμανάκι παρατηρείται συνωστισμός από εκατοντάδες επώνυμους και ανώνυμους επισκέπτες, τα τηλεοπτικά συνεργεία και τους κάθε λογής επισήμους. Το έθιμο ωστόσο δεν έχει χάσει τίποτα από τη λαογραφική του αίγλη.

Ολη η Υδρα ακολουθεί την πομπή του Επιταφίου Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr
Ολη η Υδρα ακολουθεί την πομπή του Επιταφίου
Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr


Ναύπακτος: Φλογισμένο λιμάνι

Τον Μεσαίωνα την ονόμαζαν Λεπάντο· αργότερα, όταν την κατέλαβαν οι Τούρκοι, την είπαν Ενεβαχτέ. Στη νεότερη ιστορία μας τη μάθαμε ως Ναύπακτο αλλά και Επαχτο. Οπως και να 'χει, η όμορφη πόλη κατέχει μια ιδιαίτερη θέση ανάμεσα στις πιο γοητευτικές καστροπολιτείες της Ελλάδας.

Καθώς βρίσκεται πάνω στην ακτογραμμή του νομού Αιτωλοακαρνανίας αλλά και σε μικρή απόσταση από την ορεινή ενδοχώρα, η Ναύπακτος αποτελεί ιδανικό ορμητήριο για κάθε είδους αποδράσεις. Αν μάλιστα συνυπολογίσεις την εύκολη πλέον πρόσβαση μέσω γέφυρας Ρίου-Αντίρριου, τότε ίσως μιλάμε για τον τέλειο στερεοελλαδίτικο προορισμό!

Το φωτισμένο με πυρσούς λιμάνι Φωτογραφία: Π. Τσούτση
Το φωτισμένο με πυρσούς λιμάνι
Φωτογραφία: Π. Τσούτση

Οπως όλα τα ιδιαίτερα έθιμα της πατρίδας μας, έτσι και το έθιμο των Επιταφίων στο λιμάνι της Ναύπακτου ξεκίνησε από μια απλή πρωτοβουλία των ψαράδων κάπου εκεί στις αρχές της δεκαετίας του 1950.

Ανέκαθεν οι Επιτάφιοι των δύο ενοριών της πόλης, της Αγίας Παρασκευής και του Αγίου Δημητρίου, αφού περιφέρονταν στα σοκάκια της Ναύπακτου κατέληγαν στο λιμάνι. Εκεί, για να τους καλωσορίσουν και να συμμετάσχουν στο δράμα του Θείου Πάθους, οι ψαράδες άναβαν πυρσούς και στη συνέχεια τους κρεμούσαν στις πολεμίστρες και τις ντάπιες του ενετικού τείχους.

Το θέαμα ήταν υποβλητικό και με την πάροδο του χρόνου άρχισε να προσελκύει επισκέπτες και από τα κοντινά χωριά και τις άλλες πόλεις της δυτικής Ελλάδας. Την πρωτοβουλία σύντομα αγκάλιασε ο Δήμος Ναυπάκτου. Ετσι, με τη συνάντηση των επιταφίων ο διακόπτης του ηλεκτροφωτισμού της πόλης κατεβαίνει, εκατοντάδες κεριά και πυρσοί φωτίζουν τα τείχη και τις ψαρόβαρκες, ενώ η φιλαρμονική ορχήστρα του δήμου ντύνει με την κατάλληλη πένθιμη μουσική την ιδιαιτέρα φορτισμένη ατμόσφαιρα. Στο κορύφωμα της βραδιάς, ένας φλεγόμενος σταυρός ορθώνεται και φωτίζει στην είσοδο του λιμανιού. Κατά την αποχώρηση των επιταφίων πυροτεχνήματα καίγονται τον εαρινό ουρανό.

Βέβαια, τούτες τις ημέρες ο συνωστισμός στην όμορφη πόλη είναι μεγάλος και δεν λείπουν τα μποτιλιαρίσματα γύρω από τα σοκάκια. Αν θέλετε να παρακολουθήσετε το δρώμενο από ψηλά, μπορείτε να διαλέξετε κάποιον από τους εξώστες της παλιάς πόλης που βλέπουν στο λιμάνι ή στον δρόμο που ανηφορίζει για το κάστρο.

Ζάκυνθος: Αναγεννησιακές επιρροές

Προχωρημένη άνοιξη πια... Το «Ανθος της Ανατολής» (Φιόρο του Λεβάντε) ή Ζάντε ή σε απλά ελληνικά Ζάκυνθος είναι ίσως η καλύτερη επιλογή για να περάσετε τις αργίες των εορτών του Πάσχα.

Πρωτεύουσα και λιμάνι του νησιού είναι η ομώνυμη πόλη. Σύγχρονη, αλλά και παραδοσιακή με πολλές επιρροές από την κοντινή Ιταλία, αλλά και με γνήσια ελληνική ψυχή, η Ζάκυνθος είναι μια ζωηρή και χαρούμενη πολιτεία.

Πανοραμική άποψη της πόλης και του λιμανιού της Ζακύνθου Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr
Πανοραμική άποψη της πόλης και του λιμανιού της Ζακύνθου
Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr

Επωφεληθείτε από αυτή την πολύχρωμη εποχή του χρόνου και εδώ στο τρίτο μεγαλύτερο νησί του Ιονίου τολμήστε ακόμα και την πρώτη σας καλοκαιρινή βουτιά!

Μια βαθιά παράδοση, πλούσια σε πανάρχαια έθιμα που μπλέκουν τη βυζαντινή ορθόδοξη λατρεία με τις βενετσιάνικες καταβολές του τυπικού της δυτικής καθολικής Εκκλησίας διατηρείται εδώ ζωντανή και αναβιώνει κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων της Μεγάλης Εβδομάδας, δίνοντας ένα ιδιαίτερο χρώμα στον εορτασμό της Λαμπρής.

Από το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης αρχίζουν να διακρίνονται έντονα οι ιδιομορφίες του εκκλησιαστικού τυπικού της Ζακύνθου. Αυτό που πραγματικά θα σας μείνει αξέχαστο είναι η τοπική εκκλησιαστική μουσική που έχει δεχθεί επιρροές από την Αναγέννηση.

Την Μεγάλη Παρασκευή γίνεται η Αποκαθήλωση και η ξυλόγλυπτη αγιογραφία του νεκρού Χριστού που ονομάζεται Αμνός, λιτανεύεται πάνω στον ώμο του ιερέα, τυλιγμένη σε λευκό σεντόνι. Από τον Αγιο Νικόλαο του Μώλου ξεκινά η περιφορά σε όλη την πόλη μαζί με την εικόνα της Παναγίας του Πάθους, κάνοντας στάση στην πλατεία Σολωμού όπου ο μητροπολίτης ευλογεί τους παρευρισκόμενους. Το συμβολικό αυτό σώμα του Χριστού επιστρέφει στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου και τοποθετείται στον Επιτάφιο.

Σύμφωνα με παλιό έθιμο, στον μητροπολιτικό ναό η ακολουθία και η περιφορά του Επιταφίου γίνεται στις 4 το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου και συνοδεύεται από ζακυνθινές μπάντες. Τα ξημερώματα του Μεγάλου Σαββάτου, μετά την πρώτη Ανάσταση, αναβιώνει στις πλατείες «το σπάσιμο της βίκας» (κανάτι), ένα δημοφιλές, φασαριόζικο έθιμο που διατηρούν ζωντανό οι νοικοκυρές των σπιτιών, σπάζοντας πήλινες στάμνες.

Το Χριστός Ανέστη ψάλλεται με ζακυνθινή εκκλησιαστική μουσική και είναι μια πρωτόγνωρη μουσική εμπειρία, όπως εξάλλου και όλοι οι ψαλμοί της Μεγάλης Εβδομάδας.

Ωστόσο ένα από τα παλιά έθιμα, που ξεθωριάζουν στο πέρασμα του χρόνου και με επιλογή των ντόπιων δεν πραγματοποιείται πια, είναι αυτό των πινακίδων όπου με σατιρικά υπονοούμενα οι κάτοικοι αντάλλασσαν ή παραποιούσαν κρυφά τις ταμπέλες των καταστημάτων των επαγγελματιών συγχωριανών τους, έχοντας εύθυμη διάθεση να σχολιάσουν την καθημερινότητά τους, αν και κάποιες φορές ξέφευγε από τα όρια.


Λιτόχωρο: Ανάσταση στην ποδιά του Ολύμπου

Το Λιτόχωρο κουρνιάζει στους πρόποδες του Ολύμπου πλάι στην κοίτη του ποταμού Ενιπέα, σ' έναν τόπο με άφθονη βλάστηση και πηγαία νερά.

Το όμορφο κεφαλοχώρι του Ολύμπου είναι μια μικρή ορεινή πολιτεία με έντονες όμως θαλασσινές καταβολές. Αν και έχει τα τελευταία χρόνια μετατρέπεται βαθμηδόν σε τουριστικό θέρετρο, παραμένει ακόμα γραφικό και ελκυστικό. Μάλιστα, καθώς βρίσκεται πάνω στον οδικό άξονα που συνδέει την Αθήνα με τη Θεσσαλονίκη, είναι και εξαιρετική βάση για εξορμήσεις στις πλαγιές και στις κορφές του Ολύμπου.

Κρυμμένη στα ελατοδάση του θεϊκού βουνού, βρίσκεται η τοποθεσία του Αϊ-Γιάννη με το ομώνυμο εκκλησάκι Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr
Κρυμμένη στα ελατοδάση του θεϊκού βουνού, βρίσκεται η τοποθεσία του Αϊ-Γιάννη με το ομώνυμο εκκλησάκι
Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.gr

Οι γειτονιές στην καρδιά της παλιάς πόλης, εκεί όπου ζουν οι παλιότεροι Λιτοχωρίτες, ήδη από τη Μεγάλη Τετάρτη μοσχομυρίζουν παραδοσιακά κουλουράκια και τσουρέκια που ζυμώνουν οι νοικοκυρές και ψήνουν ακόμα στους ξυλόφουρνους των αυλών.

Τη Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ στολίζονται οι Επιτάφιοι. Κατά παράδοση, ο στολισμός με χειροποίητα λουλούδια γίνεται από τα ανύπαντρα κορίτσια. Τη Μεγάλη Παρασκευή οι δυο Επιτάφιοι των ενοριών του Αγ. Νικολάου και του Αγ. Δημητρίου αφού περιπλανηθούν στους δρόμους της ενορίας τους, δίνουν το «ραντεβού» τους στην ανηφόρα της παλιάς αγοράς (Παζάρι). Ακολουθεί κοινή λειτουργία με τη συνοδεία ανδρικών χορωδιών, σε πολύ κατανυκτική ατμόσφαιρα. Εδώ πραγματοποιείται και ένας άτυπος συναγωνισμός ανάμεσα στις χορωδίες των δύο ενοριών.

Με καλό καιρό τα βράχια και τα χιόνια του Ολύμπου τρεμοπαίζουν μέσα στο σκοτάδι υπό το φως των κεριών και τα αηδόνια από τη χαράδρα του Ενιπέα μπερδεύουν το νυχτερινό τους τραγούδι με τις ψαλμωδίες της εκκλησιαστικής χορωδίας. Την Κυριακή του Πάσχα οι περισσότεροι Λιτοχωρίτες σουβλίζουν τον οβελία στις αυλές των σπιτιών. Το παραδοσιακό όμως φαγητό είναι αρνί στον φούρνο γεμιστό με αρωματικά βότανα του Ολύμπου, ρύζι και ψιλοκομμένη συκωταριά.

ethnos.gr