Το θυελλώδες οικονομικό ξεκίνημα του 2016 αναγκάζει τις κεντρικές τράπεζες, οι οποίες σήκωσαν μέχρι σήμερα το φορτίο της οικονομικής ανάκαμψης, να αναλάβουν εκ νέου δράση για να σωθεί η παρτίδα. Ο εκρηκτικός συνδυασμός με την πτώση των εμπορευμάτων και ιδιαίτερα του πετρελαίου, την επιβράδυνση της Κινέζικης οικονομίας και την συνεπαγόμενη πτώση των χρηματιστηρίων ωθεί τους κεντρικούς τραπεζίτες σε άμεση εξαγγελία νέων μέτρων.

Πρώτη βγήκε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, με τον κ. Ντράγκι να δηλώνει ότι παρακολουθεί προσεκτικά τις παγκόσμιες οικονομικές εξελίξεις και προαναγγέλλει την περαιτέρω επέκταση των πολιτικών ποσοτικής χαλάρωσης τον προσεχή Μάρτιο, εφόσον αυτό κριθεί απαραίτητο για την τόνωση της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Ακολούθως η Federal Reserve  δεν προχώρησε σε νέα αύξηση επιτοκίων τον μήνα Ιανουάριο. Σε μία πολύ προσεκτικά διατυπωμένη ανακοίνωση της, η Fed καθησυχάζει τις αγορές για την πορεία της αμερικανικής οικονομίας, αποκλείοντας το ενδεχόμενο να εισέλθει σε ύφεση, δηλώνει όμως παράλληλα έτοιμη να αναλάβει τις απαιτούμενες δράσεις για να αποσοβήσει  τον κίνδυνο της παγκόσμιας επιβράδυνσης. Ουσιαστικά ανοίγει το παράθυρο για έναν βραδύτερο ρυθμό ανόδου των αμερικανικών επιτοκίων.

Όμως την επιθετικότερη κίνηση την έκανε η Κεντρική Τράπεζα της Ιαπωνίας, η οποία ανακοίνωσε την μείωση των επιτοκίων που εφαρμόζει η κεντρική τράπεζα στα αποθεματικά  των εμπορικών τραπεζών σε αρνητικό επίπεδο (-0.1%).

Ήταν μία κίνηση έκπληξη για τις αγορές, η οποία συνοδεύτηκε από έντονη άνοδο στα διεθνή χρηματιστήρια και παράλληλη ενίσχυση του δολαρίου έναντι του γεν.     

Πως δουλεύουν όμως τα αρνητικά επιτόκια ;

Με την πολιτική των αρνητικών επιτοκίων, οι κεντρικές τράπεζες προσπαθούν να επηρεάσουν την πολιτική διαχείρισης των αποθεματικών των εμπορικών τραπεζών. Προσπαθούν να αποτρέψουν τις εμπορικές τράπεζες από το να παρκάρουν τα αποθεματικά τους στις κεντρικές τράπεζες, αφού αυτό έχει πλέον κόστος, και να τα χρησιμοποιήσουν για τον δανεισμό επιχειρήσεων και νοικοκυριών, τα οποία με τη σειρά τους θα τα ρίξουν στην οικονομία και θα συνεισφέρουν έτσι στην ανάπτυξη και την τόνωση του πληθωρισμού. Παράλληλα ωθεί τους επενδυτές να μετακινήσουν τα κεφάλαια τους από τους τραπεζικούς τους λογαριασμούς σε επενδύσεις υψηλότερης προσδοκώμενης απόδοσης.

Τα αρνητικά επιτόκια τείνουν να γίνουν κοινή πρακτική σε αρκετές δυτικές οικονομίες. Πρώτη η ΕΚΤ γύρισε σε αρνητικά επιτόκια τον Ιούνιο του 2014, ακολουθούμενη από την Ελβετική κεντρική Τράπεζα τον Δεκέμβριο του 2014. Τα σκανδιναβικά κράτη ακολούθησαν εντός του 2015.

Τα αρνητικά επιτόκια αποτελούν κακά νέα για τις εμπορικές τράπεζες αφού συμπιέζουν προς τα κάτω τα μακροπρόθεσμα επιτόκια και συμπιέζουν παράλληλα τα περιθώρια κέρδους τους.  Η μέχρι σήμερα εμπειρία από την εφαρμογή τους στις ευρωπαϊκές οικονομίες έδειξε ότι δεν επέφεραν αρνητικές συνέπειες στην λειτουργία των τραπεζών γεγονός που σίγουρα μέτρησε θετικά στην υιοθέτηση αρνητικών επιτοκίων από την κεντρική Τράπεζα της Ιαπωνίας.

Με δεδομένη λοιπόν την βούληση της EKT και της BoJ να δώσουν την απαιτούμενη ώθηση στις οικονομίες με περαιτέρω μέτρα νομισματικής χαλάρωσης, οι προβολείς των αγορών θα είναι τώρα  στραμμένοι πάνω στην Fed και την δυνατότητα της να αυξήσει τα επιτόκια χωρίς να προκαλέσει σημαντική ενίσχυση του  δολαρίου, η οποία θα  θέσει σε κίνδυνο την εύθραυστη οικονομική ανάπτυξη στις Η.Π.Α.