Είναι η καρδιά των Κυκλάδων, λόγω θέσης, φύσης και παράδοσης. Κι όμως, μοιάζει τόσο διαφορετική από τις γειτόνισσές της που νομίζεις πως αποτελεί μόνη της κάτι το ξεχωριστό. Και η Σύρος είναι όντως ξεχωριστή. Εδώ δεν θα δεις το συνηθισμένο λευκό και γαλάζιο κυκλαδίτικο χρώμα, εδώ τα χρώματα παίζουν σε όλο το μήκος της παλέτας, με την ώχρα να κυριαρχεί στην Ανω Σύρα και το σομόν να επικρατεί στην Ερμούπολη. Η γενέτειρα του «πατριάρχη» της λαϊκής μας μουσικής, του αξεπέραστου Μάρκου Βαμβακάρη, αλλά και προσωπικοτήτων όπως ο Μάνος Ελευθερίου, ο Δημήτρης Βικέλας και ο Γεώργιος Σουρής, μοιάζει σαν ένα παραμύθι όχι με δράκους και πριγκίπισσες αλλά με λαμπερό πολιτισμό και... γεύση από λουκούμι!

Συνοικία Βαπόρια.
Συνοικία Βαπόρια.

Η πρωτεύουσα Ερμούπολη ήταν μέχρι πριν ?όχι πολλά? χρόνια το οικονομικό και βιομηχανικό κέντρο ολόκληρου του Αιγαίου, όταν ακόμα ο Πειραιάς δεν ήταν παρά ένα μικρό ακόμη λιμάνι. Ηταν τα χρόνια που τα συριανά ναυπηγεία έχτιζαν εκατοντάδες καράβια που «έσκιζαν» τις θάλασσες όλου του κόσμου και οι βιοτεχνίες της Σύρας έφτιαχναν ονομαστά υφάσματα και υαλικά που έφταναν μέχρι την άλλη άκρη της υφηλίου.

Τι κι αν τα χρόνια της παντοκρατορίας έχουν περάσει; Η πόλη του Ερμή διατηρεί ακόμη και σήμερα τη φινέτσα της, και ο αέρας της αρχοντιάς της πνέει ακόμα δυνατά στα καλντερίμια της. Λίγο πιο πάνω, στα φιδογυριστά σοκάκια της Ανω Σύρου, ο χρόνος μοιάζει να σταματά και η ησυχία στις γειτονιές διακόπτεται κάπου κάπου μόνο από το γέλιο κάποιου ανωσυριανού που χωρατεύει με τον γείτονά του. Στη Σύρο, άλλωστε, η συνύπαρξη του διαφορετικού (;) δεν είναι πόθος αλλά ευτυχής πραγματικότητα, με καθολικούς και ορθόδοξους να συμβιώνουν αρμονικά και να μοιράζονται γιορτές, χαρές και λύπες. Οι δύο εκκλησιές που στεφανώνουν τους δύο λόφους πάνω από το λιμάνι, ο Σαν Τζώρτζης των καθολικών και η Ανάσταση των Ορθοδόξων, αποτελούν άλλωστε και το σήμα-καταθεθέν της Σύρου!

Το καλοκαίρι στη Σύρο «ντύνεται» με τις μελωδίες της όπερας, με το καθιερωμένο πια Φεστιβάλ Αιγαίου να αποτελεί πόλο έλξης για μουσικούς και τραγουδιστές από όλο τον κόσμο. Αλλά και η θάλασσα, από τον Αζόλιμνο και τη Βάρη μέχρι το Κίνι και τον Φοίνικα, με τις αμμουδερές παραλίες τους, δίνει το δικό της, έντονο χρώμα που δένει άψογα με την «αγριάδα» του βορινού τοπίου του νησιού, εκεί στο Σαν Μιχάλη και τον Κάμπο...

Η Ερμούπολη και η Ανω Σύρος όπως φαίνονται από το λιμάνι.
Η Ερμούπολη και η Ανω Σύρος όπως φαίνονται από το λιμάνι.

Ιστορική αναδρομή
Ακτινοβολία στους αιώνες

Η Σύρος «γεννήθηκε» όταν στο Αιγαίο μεσουρανούσε ο κυκλαδικός πολιτισμός, κάπου στην τρίτη χιλιετία π.Χ. Τότε βέβαια δεν υπήρχαν ούτε Ερμούπολη, ούτε Ανω Σύρος, ούτε Ντελαγκράτσια, και οι αρπιστές των κυκλαδικών ειδωλίων έπαιζαν άρπα και όχι μπουζούκι όπως πολύ αργότερα ο Μάρκος Βαμβακάρης.

Τα αρχαιολογικά ευρήματα στη Χαλανδριανή, με τους τάφους και τα ανέγγιχτα κτερίσματα, και το Καστρί με τον οχυρωμένο οικισμό μαρτυρούν το παρελθόν του νησιού που έκτοτε γνώρισε πολλούς κατακτητές και πέρασε από πολλά χέρια. Φοίνικες, Μινωίτες, Μυκηναίοι και Ιωνες φρόντισαν ο καθένας να κάνουν δική τους τη Σύρο, μέχρι που πέρασε στην κυριαρχία των Αθηναίων.

Το άγαλμα της γοργόνας που σώζει έναν ναυαγό κοσμεί την παραλία στο Κίνι.
Το άγαλμα της γοργόνας που σώζει έναν ναυαγό κοσμεί την παραλία στο Κίνι.

Τα χρόνια, ή μάλλον οι αιώνες, πέρασαν γρήγορα και η Σύρος έφτασε σχεδόν να ερημώσει όταν οι πειρατές αλώνιζαν στο Αιγαίο, στον καιρό της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Οταν οι Βενετοί «καθάρισαν» τις θάλασσες, εγκαταστάθηκαν και εδώ και δημιούργησαν τον πρώτο αξιόλογο οικισμό του νησιού, την Ανω Σύρο. Εκεί χρονολογείται, κατά μία αρκετά πιθανή εκδοχή, και το γεγονός πως οι κάτοικοι ασπάστηκαν τον καθολικισμό που διατηρείται ακμαίος μέχρι σήμερα. Τρεις αιώνες αργότερα, ο Μπαρμπαρόσα «πάτησε» το νησί, η Σύρος ωστόσο κατάφερε να αποσπάσει μια σειρά από προνόμια, μεταξύ των οποίων και η θρησκευτική ελευθερία, που έμελλε να αποτελέσουν κινητήριο μοχλό ανάπτυξης.

Η Επανάσταση του 1821 είναι σημείο-καμπή για τη Σύρο. Οταν οι Οθωμανοί κατέστρεψαν τη Χίο και τα Ψαρά, ως αντίποινα στην επαναστατική δράση των Ελλήνων, εκατοντάδες άνθρωποι ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στη Σύρο, που βρήκαν εδώ την ασφάλεια που εξασφάλιζαν τα παλαιά προνόμια. Οι πρόσφυγες έφτιαξαν τα σπίτια τους στους πρόποδες της Ανω Σύρου και έτσι, σιγά σιγά, δημιουργήθηκε η Ερμούπολη, κράμα ανθρώπων κυνηγημένων αλλά εργατικών και φιλότιμων.

Το άγαλμα του Ανδρέα Μιαούλη στέκει μπροστά στο Δημαρχιακό Μέγαρο.
Το άγαλμα του Ανδρέα Μιαούλη στέκει μπροστά στο Δημαρχιακό Μέγαρο.

Οταν πια το ελληνικό κράτος έγινε πραγματικότητα, το 1830, η Ερμούπολη άρχισε να απογειώνεται. Ο πληθυσμός έφτασε τους 20.000 και η πόλη του Ερμή έγινε το μεγαλύτερο βιομηχανικό, οικονομικό και εμπορικό κέντρο της τότε Ελλάδας αλλά και ολόκληρου του Αιγαίου, με την εξαίρεση βέβαια της Σμύρνης.

Η κλωστοϋφαντουργία, η υαλουργία, το εμπόριο έφεραν πλούτο στο νησί, καθιστώντας το ένα σπουδαίο κοσμοπολίτικο κέντρο. Το 1861 φτιάχτηκαν και τα ναυπηγεία, που έχτιζαν πλοία με πρωτοφανείς ρυθμούς, για τα δεδομένα της εποχής. Παράλληλα, η πνευματική ζωή της Ερμούπολης άρχισε κι αυτή να ακτινοβολεί: εδώ μάλιστα φτιάχτηκε το πρώτο Γυμνάσιο της χώρας, από όπου αποφοίτησε κάποτε και ο Ελευθέριος Βενιζέλος, καθώς και το πρώτο νοσοκομείο της ελεύθερης Ελλάδας.

Το πέτρινο λιοντάρι του Αγίου Νικολάου, φόρος τιμής στους άταφους αγωνιστές.
Το πέτρινο λιοντάρι του Αγίου Νικολάου, φόρος τιμής στους άταφους αγωνιστές.

Το οικονομικό θαύμα της Σύρου άρχισε να υποχωρεί τον 20ό αι. όταν πολλοί έμποροι και βιομήχανοι μετέφεραν την έδρα των δραστηριοτήτων τους στην Αθήνα και τον Πειραιά, που πήρε πια και τα ηνία στο Αιγαίο. Κι αν έχασε, ωστόσο, την πρωτοκαθεδρία, δεν έχασε ποτέ την αρχοντιά και τον χαρακτήρα της. Πρωτεύουσα σήμερα των Κυκλάδων και έδρα Μητρόπολης, η Σύρος εξακολουθεί να δημιουργεί, να εμπνέει και να δίνει το δικό της, ιδιαίτερο χρώμα στο Αιγαίο...

Διάσημα τέκνα

Τα αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν την ιστορία της Σύρου.
Τα αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν την ιστορία της Σύρου.

Ο πιο γνωστός Συριανός στο πανελλήνιο είναι μάλλον ο Μάρκος Βαμβακάρης. Από τη Σύρο, ωστόσο, αντλούν την καταγωγή τους και πολλές ακόμη προσωπικότητες, όπως ο Δημήτριος Βικέλας, λογοτέχνης και πρώτος πρόεδρος της ΔΟΕ, που πρωτοστάτησε στην ανασύσταση των Ολυμπιακών Αγώνων. Από εδώ κατάγονταν επίσης ο ποιητής Γεώργιος Σουρής και ο συγγραφέας Εμμανουήλ Ροΐδης, που με την «Πάπισσα Ιωάννα» του προκάλεσε κάποτε τη μήνιν της Καθολικής Εκκλησίας. Ο στιχουργός Μάνος Ελευθερίου είναι ακόμη ένα γνωστό τέκνο της Σύρου, ενώ πολλοί μπορεί να μην ξέρουν τον Συριανό Δημήτρη Βακόνδιο, όλοι όμως ξέρουν την «εφεύρεσή» του που αποτελεί αγαπημένη συνήθεια των απανταχού Ελλήνων: τον φραπέ!

Ερμούπολη
Λαμπερή αριστοκράτισσα

Σύρος: Μια φούντωση, μια φλόγα...

Η πόλη του Ερμή, η πρωτεύουσα των Κυκλάδων, η κυρά του Αιγαίου, το άλλοτε οικονομικό κέντρο μιας ολόκληρης χώρας, η πόλη της νεολαίας και των φοιτητών, που μοσχομυρίζει λουκούμι και μέλι· η Ερμούπολη έχει κερδίσει ένα σωρό χαρακτηρισμούς, όλοι σωστοί μα ελλιπείς. Γιατί η πόλη αυτή είναι όλα αυτά μαζί και ακόμα περισσότερο, μια πόλη λαμπερή και αρχοντική, με εντυπωσιακή αρχιτεκτονική, έντονη πολιτιστική ζωή αλλά και νυχτερινή διασκέδαση. Η εικόνα του λιμανιού της, με τους δυο λόφους, την Ανω Σύρο και το Δήλι, να ορθώνονται ο ένας απέναντι στον άλλον, ακούραστοι φρουροί, είναι από τις πιο εμβληματικές των Κυκλάδων, και έχει στολίσει αμέτρητες αιγαιοπελαγίτικες καρτ-ποστάλ· αλλά και αξέχαστες αναμνήσεις καλοκαιρινών διακοπών.

Το λιμάνι της Ερμούπολης είναι από τα μεγαλύτερα σ' ολόκληρο το Αιγαίο. Ετσι έπρεπε να είναι άλλωστε, καθώς κάποτε εξυπηρετούσε αμέτρητα καράβια που ξεκινούσαν από τη Σύρο για να μεταφέρουν τα αγαθά του νησιού -και όχι μόνο- στα πέρατα της γης. Η προκυμαία της είναι γεμάτη μαγαζιά για όλα τα γούστα και «στέκια» για όλες τις ηλικίες. Ουζερί, μεζεδοπωλείο, ταβέρνες, καφετέριες, καταστήματα με παραδοσιακά, συριανά προϊόντα και αναμνηστικά, αλλά και μπαράκια με ό,τι μουσική σας αρέσει και για όλες τις ώρες της μέρας -και της νύχτας-, όλα απλώνονται από τη μια άκρη του λιμανιού, από το Νεώριο, μέχρι και την άλλη άκρη, στο Νησάκι, εκεί όπου δεσπόζουν το Τελωνείο και οι Αποθήκες Διαμετακομίσεως. Το Νησάκι, μάλιστα, ονομάστηκε έτσι γιατί κάποτε ήταν όντως νησί, πριν ενωθεί με τα χρόνια με τη στεριά και αποτελέσει προέκταση της προκυμαίας. Εδώ θα συναντήσετε και πολλούς φοιτητές του Πανεπιστημίου Αιγαίου, που με τη ζωηρή παρουσία τους και την έντονη δράση τους δίνουν πνοή στη Σύρο.

Ο τρούλος του Αγίου Νικολάου, στα Βαπόρια, και στο βάθος το Νεώριο.
Ο τρούλος του Αγίου Νικολάου, στα Βαπόρια, και στο βάθος το Νεώριο.

Στο κτήριο του Τελωνείου στεγάζεται και η Πινακοθήκη των Κυκλάδων, ενώ εδώ βρίσκεται και το δημοτικό πάρκινγκ όπου μπορείτε να αφήσετε ελεύθερα το αυτοκίνητό σας. Αυτό, άλλωστε, είναι και ένα από τα θέματα της Ερμούπολης, η κυκλοφορία μέσα στην πόλη και η στάθμευση. Για να είστε προετοιμασμένοι, σας λέμε ότι η Ερμούπολη στο εσωτερικό της δεν έχει δρόμους, παρά μόνο τους κεντρικούς που διασχίζουν τις συνοικίες της Αγοράς, των Ψαριανών και φτάνουν μέχρι τα Βαπόρια. Ετοιμαστείτε, λοιπόν, για μπόλικο περπάτημα, που πιστέψτε μας, θα είναι για καλό!

Στη μέση της προκυμαίας, εκεί που στέκει το σεμνό μνημείο της Εθνικής Αντίστασης, στρίβουμε δεξιά, προς το ιστορικό κέντρο της πόλης. Μεμιάς, το επιβλητικό Δημαρχείο αιχμαλωτίζει το βλέμμα και η φωτογραφική μηχανή παίρνει φωτιά. Φτιαγμένο διά χειρός και... σχεδίου Ερνέστου Τσίλερ, το δημαρχείο είναι το καλύτερο από τα πολλά δείγματα εκθαμβωτικής νεοκλασικής αρχιτεκτονικής της Ερμούπολης. Με τα πολυφωτογραφημένα σκαλοπάτια του, την πλούσια εσωτερική διακόσμηση, τις εξαιρετικές τοιχογραφίες και τα γλυπτά που στολίζουν το αίθριο, είναι ένας αληθινός θησαυρός για την πόλη. Οπως και η μεγάλη πλατεία όπου βρίσκεται, η πλατεία Μιαούλη, με τον ανδριάντα του αγωνιστή να δεσπόζει στο κέντρο της, τη μαρμάρινη εξέδρα της φιλαρμονικής, τους φοίνικες και τα στιλάτα καφέ στη στοά, αυτονόητο σημείο συγκέντρωσης για ντόπιους και επισκέπτες.

Η οδός Ελευθερίου Βενιζέλου, με το Δημαρχείο και στο βάθος το Δήλι με την εκκλησία της Ανάστασης στην κορφή του.
Η οδός Ελευθερίου Βενιζέλου, με το Δημαρχείο και στο βάθος το Δήλι με την εκκλησία της Ανάστασης στην κορφή του.

Οποια κατεύθυνση και να πάρετε από εδώ, είτε αριστερά προς Μεταμόρφωση και Ψαριανά είτε δεξιά προς την αριστοκρατική συνοικία Βαπόρια είτε προς την Αγορά, θα βγείτε κερδισμένοι. Η τελευταία συγκεντρώνει στους δρόμους Θυμάτων Σπερχειού, Πρωτοπαπαδάκη και Σταμάτη Πρωίου ένα σωρό καταστήματα για ό,τι ψώνια βάλει ο νους σας, ενώ τα Βαπόρια εντυπωσιάζουν με το πλήθος των αρχοντικών τους. Εδώ έχτισαν κάποτε τα σπίτια τους οι προύχοντες της τοπικής κοινωνίας, έμποροι και ναυτικοί, και προσπάθησαν να τους δώσουν την όψη των καραβιών, εξ ου και η ονομασία της περιοχής.

Στα Βαπόρια ξεχωρίζει από μακριά ο μπλε τρούλος του Αγίου Νικολάου του Πλούσιου, που φτιάχτηκε από τις δωρεές των τοπικών αρχόντων. Στον περίβολό του θα δείτε το πέτρινο λιοντάρι, μνημείο για τους άταφους αγωνιστές της Ελλάδας. Από την άλλη μεριά, ένας περίπατος στα δρομάκια της Μεταμόρφωσης και των Ψαριανών θα σας χαρίσει πλήθος εικόνων από την εποχή του ρομαντικού κλασικισμού, με πολλά πανέμορφα σπίτια με σκαλιστές προσόψεις και περίτεχνα στολίδια. Στη Μεταμόρφωση θα δείτε και τον ομώνυμο ναό, η παλιότερη ορθόδοξη εκκλησία της Σύρου, ενώ λίγο παραπέρα, στα Ψαριανά, θα δείτε και την Κοίμηση, όπου φυλάσσεται ένας πραγματικός θησαυρός, μια αυθεντική εικόνα της Παναγίας φτιαγμένη από τον ίδιο τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο! Δίπλα ακριβώς στην εκκλησία, σαν μια απρόβλεπτη συνύπαρξη του επουράνιου με το γήινο, βρίσκεται και το καζίνο της Σύρου. Αν νιώθετε τυχεροί επισκεφθείτε το και παίξτε ανέμελα στα τραπέζια του (λειτουργεί όλο το 24ωρο με τα τραπέζια να ξεκινούν στις 20:00).

Η εντυπωσιακή θολωτή οροφή του θεάτρου Απόλλων.
Η εντυπωσιακή θολωτή οροφή του θεάτρου Απόλλων.

Για το τέλος, κρατήστε -ίσως- το καλύτερο: ανεβείτε μέχρι την κορφή του λόφου Δήλι, εκεί όπου βρίσκεται η ορθόδοξη εκκλησία της Ανάστασης και από εκεί ψηλά θα απολαύσετε μαγευτική θέα, με την Ανω Σύρο απέναντι και όλη την Ερμούπολη να απλώνεται στα πόδια σας...

Ο θρύλος του φάρου

Στο Γαϊδουρονήσι, το μικρό νησάκι μπροστά από το λιμάνι, ορθώνεται ο φάρος της Ερμούπολης, έργο του 19ου αι. Το ύψος του φτάνει τα 29,5 μέτρα, ίσως υπερβολικό αν σκεφτεί κανείς πως πρόκειται για φάρο λιμανιού και όχι ακρωτηρίου. Ηταν ο πρώτος φάρος στο Αιγαίο με περιστρεφόμενο μηχανισμό ενώ στη βάση του υπάρχει ακόμα το φαρόσπιτο, η κατοικία του φύλακα, που δεν χρησιμοποιείται πια. Λένε μάλιστα, πως το ύψος του φάρου είχε τόσο πολύ εξάψει τη λαϊκή φαντασία, ώστε έλεγαν πως το φως του διακρινόταν μέχρι τα μικρασιατικά παράλια!

Ο διευθυντής ορχήστρας Πίτερ Τιμπόρις, ψυχή του Φεστιβάλ Αιγαίου.
Ο διευθυντής ορχήστρας Πίτερ Τιμπόρις, "ψυχή" του Φεστιβάλ Αιγαίου.

Δια χειρός Ελ Γκρέκο

Καθαρά Δευτέρα, 1983· ο αρχαιολόγος και βυζαντινολόγος Γιώργος Μαστορόπουλος έχει έρθει στον ναό της Κοίμησης, στη Σύρο για να μελετήσει τα πολύτιμα κειμήλια που έφεραν πριν από χρόνια Ψαριανοί πρόσφυγες και φυλάσσονται ακόμα στον ναό. Αυτό που θα ανακαλύψει όμως ξεπερνά και τα πιο τρελά του όνειρα. Βλέποντας την εικόνα της Κοίμησης, μέσα στο ξύλινο κουβούκλιό της, διακρίνει με το έμπειρο μάτι του πως κάτι κρύβει. Με τη βοήθεια του παπα-Κώστα, του μέχρι και σήμερα εφημέριου του ναού, σηκώνει το γυάλινο τζάμι πάνω από την εικόνα και αρχίζει με προσοχή να την επεξεργάζεται. Η εικόνα είναι μαυρισμένη από τον καιρό και μόνο η φιγούρα της Παναγίας διακρίνεται καθαρά, επενδυμένη με ασήμι. Και σε λίγο, τι έκπληξη! Στο κάτω μέρος της εικόνας αποκαλύπτεται η υπογραφή του ζωγράφου: Δομήνικος Θεοτοκόπουλος! Η συγκίνηση της στιγμής δεν περιγράφεται με λόγια. Περίπου δυόμισι χρόνια κράτησε ο καθαρισμός της εικόνας στην Αθήνα, για να επιστρέψει στη Σύρο το 1986. Η Κοίμηση της Θεοτόκου είναι από τα έργα της πρώιμης ηλικίας του Ελ Γκρέκο, όταν ο μετέπειτα κορυφαίος ζωγράφος ήταν 19 έως 22 ετών, ήδη όμως αρκετά καταρτισμένος στη βυζαντινή αγιογραφία. Οταν δείτε την εικόνα στον πρόναο της εκκλησίας, ζητήστε από τον παπα-Κώστα να σας διηγηθεί την ιστορία της με τον δικό του, κατανυκτικό τρόπο...

Πανοραμική άποψη της Ανω Σύρου, με τον Σαν Τζώρτζη στην κορυφή του λόφου.
Πανοραμική άποψη της Ανω Σύρου, με τον Σαν Τζώρτζη στην κορυφή του λόφου.

Θέατρο Απόλλων
Το στολίδι της Ερμούπολης

Αν η Ερμούπολη είναι η αρχόντισσα του Αιγαίου, το θέατρο «Απόλλων» είναι σίγουρα το ακριβότερο πετράδι που στολίζει το στέμμα της. Αδελφικά δεμένο με τη νεότερη ιστορία της Σύρου και επίκεντρο κάθε πολιτιστικής δραστηριότητας στο νησί, το θέατρο εντυπωσιάζει με την εσωτερική του αρχιτεκτονική αλλά και με τον πλούτο των παραστάσεων που κατά καιρούς «παρήλασαν» από τη σκηνή του. Οι μεγαλύτεροι ελληνικοί και ιταλικοί (κυρίως) λυρικοί και μελοδραματικοί θίασοι έχουν περάσει από τον Απόλλωνα, ενώ τα τελευταία χρόνια φιλοξενείται εδώ και το περίφημο Διεθνές Φεστιβάλ Αιγαίου.

Η φιγούρα του Μάρκου δεσπόζει στην ταβέρνα του Λιλή.
Η φιγούρα του Μάρκου δεσπόζει στην ταβέρνα του Λιλή.

Αν και εξωτερικά δεν... γεμίζει το μάτι, το εσωτερικό του Απόλλωνα είναι πραγματικά εντυπωσιακό. Μπορεί να μην είναι «μικρογραφία της Σκάλας του Μιλάνου», όπως λέγεται, είναι ωστόσο κάτι παραπάνω: η αρχιτεκτονική του έχει κινηθεί σε ιταλικά πρότυπα, αξιοποιώντας διαφορετικά στοιχεία από τη Σκάλα του Μιλάνου, το θέατρο San Carlo της Νάπολης, το Teatro della Pergola της Φλωρεντίας και το Ακαδημαϊκό θέατρο στο Castelfranco, κοντά στο Τρεβίζο. Διαφορετική νότα αποτελεί η εκπληκτική θολωτή οροφή, που ακολουθεί γαλλικά πρότυπα και απεικονίζει τις μορφές τριών τραγικών συγγραφέων αλλά και του Δάντη, του Βέρντι και άλλων μουσουργών.

Το θέατρο «γεννήθηκε» από την έντονη ανάγκη των Συριανών να στεγάσουν τις καλλιτεχνικές ανησυχίες της εποχής: βρισκόμαστε στα 1861 και ο τότε Δήμος Σύρου εγκρίνει την ανέγερση του θεάτρου, όχι ασφαλώς χωρίς αντιδράσεις και διαμαρτυρίες, από πολλούς που τόνιζαν το περιττό της υπόθεσης. Το ελληνικό κράτος, άλλωστε, μετρούσε μόλις τέσσερις δεκαετίες ζωής και χρήματα για σκόρπισμα δεν υπήρχαν.

Ο καθολικός ναός της Παναγίας του Καρμήλου.
Ο καθολικός ναός της Παναγίας του Καρμήλου.

Το θέατρο, ωστόσο, ξεκίνησε να κατασκευάζεται, πάνω σε σχέδιο του αρχιτέκτονα Pietro Sambo, και έναν χρόνο αργότερα, στα τέλη του 1862 έμπαιναν οι τελευταίες πινελιές. Ούτε όμως και στα εγκαίνια έλειψαν οι αντιδράσεις από τους πολέμιους του έργου: καθώς και οι τέσσερις πρώτες παραστάσεις ήταν από ιταλικούς θιάσους πολλοί ήταν εκείνοι που έλεγαν πως το θέατρο μάλλον φτιάχτηκε για τους ξένους. Επρεπε να φτάσει το 1866 για να ανεβούν οι πρώτες ελληνικές παραστάσεις και να σιγήσουν οι αντιρρήσεις...

Στα χρόνια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου το θέατρο έκλεισε, έπειτα έγινε κινηματογράφος και άρχισε να χάνει το σφρίγος του· στο σανίδι του, ωστόσο, έδωσε την τελευταία της παράσταση στις 24 Μαρτίου 1953 η θρυλική Μαρίκα Κοτοπούλη. Τα επόμενα χρόνια το θέατρο υπέφερε πολύ από προβλήματα στατικότητας και γνώρισε απανωτές επισκευές, με την τελευταία να ολοκληρώνεται πριν από λίγα χρόνια. Γνώρισε, ωστόσο, και «ηρωικές» στιγμές, με τοπικές ομάδες να δίνουν θεατρικές παραστάσεις στην τσιμεντένια σκηνή του, προκειμένου να κινήσουν το ενδιαφέρον του κοινού. Σήμερα μπορείτε να επισκεφτείτε το θέατρο ακόμη και όταν δεν υπάρχει παράσταση, και να ξεναγηθείτε στους εντυπωσιακούς χώρους του.

Στα γραφικά, λιθόστρωτα σοκάκια της Ανω Σύρου.
Στα γραφικά, λιθόστρωτα σοκάκια της Ανω Σύρου.

  • Το Διεθνές Φεστιβάλ Αιγαίου θα πραγματοποιηθεί φέτος από 9 έως 22 Ιουλίου στην Ερμούπολη, με τη συμμετοχή 400 μουσικών χορευτών και ηθοποιών, μεταξύ των οποίων 19 χορωδιών από την Ελλάδα και το εξωτερικό, προσκεκλημένοι μαέστροι και πολλοί διακεκριμένοι σολίστ από όλο τον κόσμο. Η προπώληση εισιτηρίων ξεκίνησε ήδη στις 15 Μαΐου στο Θέατρο Απόλλων (τηλ. 22810 85192) και μέσω της ιστοσελίδας www.ticketservices.gr.

Φεστιβάλ Αιγαίου
«Να γίνει η Σύρος το Σάλτσμπουργκ του Αιγαίου»

Σύρος: Μια φούντωση, μια φλόγα...

Είναι το πιο λαμπρό αστέρι στον πολιτιστικό ουρανό της Σύρου. Το Διεθνές Φεστιβάλ Αιγαίου ξεκίνησε από μια ιδέα του Ελληνοαμερικανού διευθυντή ορχήστρας Πίτερ Τιμπόρις, και σήμερα έχει εξελιχτεί σε έναν από τους πλέον σημαντικούς και καθιερωμένους καλλιτεχνικούς θεσμούς του καλοκαιριού. Με έμφαση στο λυρικό τραγούδι και τη χορωδιακή μουσική, παραστάσεις όπερας, συναυλίες κλασικής μουσικής, θέατρο, χορό και άλλες δραστηριότητες, με τη συμμετοχή καλλιτεχνών που ακτινοβολούν στο παγκόσμιο μουσικό στερέωμα και τις μεγαλύτερες όπερες του κόσμου. Ονόματα όπως οι μέτζο σοπράνο Τζένιφερ Λάρμορ και Κάρλα Ντιρλίκοφ, ο τενόρος της Metropolitan Opera Ραούλ Μέλο και ο Στάνλι Ντράκερ, πρώτος κλαρινετίστας στη διάσημη αμερικανική ορχήστρα New York Philarmonic, είναι μερικά μόνο από τα λαμπερά ονόματα που έχει φιλοξενήσει κατά καιρούς το Φεστιβάλ.

Η αρχή έγινε το 2000, ως εκπαιδευτικό πρόγραμμα, όταν ο Πίτερ Τιμπόρις προσκάλεσε περίπου 50 ταλαντούχους τραγουδιστές όπερας από την Ευρώπη και την Αμερική προκειμένου να δουλέψουν σε μουσικά εργαστήρια στην Ελλάδα, παράλληλα με επαγγελματικές εμφανίσεις στα νησιά του Αιγαίου. Το 2005 το Φεστιβάλ απέκτησε τη μόνιμη στέγη του στην Ερμούπολη, και δεν θα μπορούσε να βρει καλύτερο σπίτι από το θέατρο «Απόλλων». Εκτοτε, με διερευνητικά αλλά σταθερά βήματα το Φεστιβάλ άρχισε τη νέα του διαδρομή από τη Σύρο. Μόλις πέρσι, μάλιστα, το 2011 το Φεστιβάλ τιμήθηκε από την Ενωση Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών για την επιτυχημένη παρουσίαση της -ομολογουμένως απαιτητικής- όπερας «Τραβιάτα» αλλά και για τη γενικότερη συνεισφορά του στη συνέχιση της μουσικής πολιτισμικής παράδοσης της Σύρου του 19ου αιώνα.

Ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης στο λιμάνι της Ερμούπολης.
Ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης στο λιμάνι της Ερμούπολης.

Στόχος πλέον του Διεθνούς Φεστιβάλ Αιγαίου είναι να συνεχίσει και να αναπτύξει τη μέχρι στιγμής συνεπή του πορεία που πατάει στο τρίπτυχο: κλασικά έργα-διεθνές καστ-εκπαιδευτικό πρόγραμμα και να καθιερωθεί η Σύρος ως σημαντικός πολιτιστικός προορισμός στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Η φιλοδοξία του Πίτερ Τιμπόρις από την αρχή της γέννησης του Φεστιβάλ ήταν ότι η Σύρος είχε τη δυνατότητα να γίνει ένα μικρό «Σάλτσμπουργκ του Αιγαίου», γνωρίζοντας, βέβαια, ότι απαιτείται χρόνος, συνέπεια, όραμα και επιμονή για ένα τέτοιο εγχείρημα. Πόσο μάλιστα σήμερα, που ο πολιτισμός αιμορραγεί μαζί με όλη την κοινωνία και στηρίζεται πλέον μόνο στη θέληση και την επιμονή χαρισματικών ανθρώπων· και από αυτούς τους τελευταίους η Σύρος έχει περίσσευμα...

Συγκέντρωση από τους Κύκλους μελέτης της Αγίας Γραφής που διοργανώνει η Ιερά Μητρόπολη.
Συγκέντρωση από τους Κύκλους μελέτης της Αγίας Γραφής που διοργανώνει η Ιερά Μητρόπολη.

Ποιος είναι ο Πίτερ Τιμπόρις

Η ψυχή του Φεστιβάλ Αιγαίου είναι ασφαλώς ο καλλιτεχνικός διευθυντής του, ο Πίτερ Τιμπόρις. Με ξεχωριστή παρουσία στο διεθνές μουσικό στερέωμα, επιτυχημένος διευθυντής ορχήστρας και διευθυντής καινοτόμων μουσικών οργανισμών, ο Τιμπόρις είναι μόνιμος συνεργάτης των δύο πιο φημισμένων αιθουσών της Νέας Υόρκης, το Carnegie Hall και το Weill Recital Hall. Εκανε το ντεμπούτο του στη Νέα Υόρκη το 1984 διευθύνοντας την American Symphony Orchestra στο Lincoln Center και το ευρωπαϊκό του ντεμπούτο το 1985 στο Ντουμπρόβνικ. Εχει διευθύνει περισσότερες από 250 συναυλίες στις ΗΠΑ (με την American Symphony Orchestra και τη Manhattan Philharmonic), Μεξικό και Ευρώπη, ανάμεσα στις οποίες περισσότερες από 60 εμφανίσεις στο Carnegie Hall. Εχει συνεργαστεί με ορχήστρες όπως οι Royal Philharmonic και Philharmonia του Λονδίνου, Κρατική Ορχήστρα του Ανόβερο και Niedersachsische Orchester (Γερμανία) και γενικά τις περισσότερες από τις κορυφαίες ορχήστρες παγκοσμίως. Το ρεπερτόριό του απαρτίζεται από 150 έργα ορχηστρικά, χορωδιακά και όπερες, ενώ ασχολείται εντατικά και με τη μουσική παραγωγή ιδρύοντας την ανεξάρτητη εταιρεία παραγωγής MidAmerica Productions, Inc., το 1984.

Δεκάδες παιδιά στη Σύρο συμμετέχουν στα κατηχητικά σχολεία της Μητρόπολης.
Δεκάδες παιδιά στη Σύρο συμμετέχουν στα κατηχητικά σχολεία της Μητρόπολης.


Ανω Σύρος
Μεσαιωνική περιπέτεια

Δύο μόλις βήματα από τους πολυσύχναστους δρόμους της Ερμούπολης, απλώνεται νωχελικά ο μεσαιωνικός οικισμός της Ανω Σύρου. Ντυμένη στο χρώμα της ώχρας, η Ανω Σύρα είναι ένας άλλος, μαγικός κόσμος, που ζει και κινείται στους δικούς του, πιο αργούς και μετρημένους ρυθμούς, σαν να ανεβαίνει με κόπο ένα ένα τα αμέτρητα σκαλοπάτια του οικισμού.

Τα λαβυρινθώδη καλντερίμια της κρύβουν εκπλήξεις σε κάθε γωνιά τους και σε καλούν να τα περπατήσεις σπιθαμή προς σπιθαμή, μα για να τα γνωρίσεις πρέπει να κοπιάσεις: εδώ πρέπει να έχεις υπομονή, ο τόπος δεν αστειεύεται, κι όπως λένε κάποιοι εδώ «όταν ανεβαίνεις ιδρώνεις, κι όταν κατεβαίνεις σε πιάνουν τα γόνατα», εννοώντας τα άπειρα σκαλιά. Με αψιδωτές καμάρες, πύλες και στενούς δρόμους, η Ανω Σύρα μοιάζει -και είναι- ένα αληθινό φρούριο: αυτός ήταν άλλωστε και ο σκοπός των Ενετών που την έχτισαν τον 8ο αι., προκειμένου να αποκρούσουν αποτελεσματικά τις συχνές επιδρομές των πειρατών. Κι αν σήμερα οι πειρατές έχουν περάσει πια στο χρονοντούλαπο της ιστορίας, η Ανω Σύρος εξακολουθεί να ατενίζει σιωπηλή τη θάλασσα και να ακολουθεί τους δικούς της κανόνες. Ο χρόνος άλλωστε είναι κάτι το σχετικό εδώ...

Ο Μητροπολίτης Δωρόθεος σε σκάφος του Λιμενικού Σώματος.
Ο Μητροπολίτης Δωρόθεος σε σκάφος του Λιμενικού Σώματος.

Θα φτάσετε, λοιπόν, με το αυτοκίνητό σας μέχρι κάποια από τις εισόδους του οικισμού, την Πορτάρα, το Επάνω Τέρμα ή την Καμάρα και από εκεί να ξεκινήσετε το σεργιάνι. Θα δείτε πως στα δρομάκια δεν υπάρχει το παραμικρό σκουπιδάκι, η παραμικρή παραφωνία που θα χαλάει τον γραφικό χαρακτήρα του χωριού.

Ετσι έχουν μάθει οι Ανωσυριανοί, να φροντίζουν το σπίτι τους, το σπίτι του δίπλα, τη γειτονιά τους. Αλλά και να εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον, τόσο που να αφήνουν τα κλειδιά πάνω στην πόρτα του σπιτιού τους. Θυμάστε πότε ήταν η τελευταία φορά που είδατε κάτι αντίστοιχο στην Αθήνα;

Eνας μικρός Συριανός χτυπάει την καμπάνα σε ένα ξωκλήσσι, υπό το επιδοκιμαστικό βλέμμα του Δωρόθεου.
Eνας μικρός Συριανός χτυπάει την καμπάνα σε ένα ξωκλήσσι, υπό το επιδοκιμαστικό βλέμμα του Δωρόθεου.

Η μέρα που έβρεξε μάρμαρο...

Αν η Ανω Σύρος είναι πριγκίπισσα, το στέμμα της είναι ασφαλώς ο Σαν Τζώρτζης, ο μητροπολιτικός καθολικός ναός που στεφανώνει τον λόφο, καμάρι και καύχημα των καθολικών του νησιού. Χτίστηκε τον 12ο αι. και ήταν ανοιχτός μέχρι και πριν από λίγο καιρό, όταν άρχισαν οι εκτεταμένες εργασίες ανακαίνισης που αναμένεται να διαρκέσουν έως και δύο χρόνια. Αφορμή, μάλιστα, για την έναρξη των εργασιών ήταν ένας... κεραυνός που πριν από κάποιες εβδομάδες έπεσε στον σταυρό της εκκλησίας, καίγοντας όλες τις ηλεκτρονικές συσκευές της περιοχής και εκτοξεύοντας κομμάτια μάρμαρου σε απόσταση δεκάδων μέτρων! Μέχρι να ανοίξει τις πύλες του ο Σαν Τζώρτζης, η λειτουργία τελείται στον ναό της Παναγίας του Καρμήλου, που ανήκει στη Μονή των Ιησουιτών. Λίγο παραπέρα βρίσκεται και το μοναστήρι των Καπουτσίνων, με τον ναό του Αγίου Ιωάννη ενώ κατηφορίζοντας προς την Πιάτσα, τον κεντρικότερο δρόμο της Ανω Σύρου, θα δείτε και τις δύο ορθόδοξες εκκλησιές στο λόφο, την Αγία Τριάδα και τον Αγιο Νικόλαο τον Φτωχό.

Aφθονες είναι οι πολιτιστικές δραστηριότητες και οι εκθέσεις υπό την αιγίδα της Μητρόπολης. Εδώ στιγμιότυπο από έκθεση αγιογραφίας.
Aφθονες είναι οι πολιτιστικές δραστηριότητες και οι εκθέσεις υπό την αιγίδα της Μητρόπολης. Εδώ στιγμιότυπο από έκθεση αγιογραφίας.

Στην ταβέρνα του Λιλή

Είναι η πιο ιστορική ταβέρνα όχι μόνο της Ανω Σύρου μα και ολόκληρου του νησιού. Ο Λιλής, ή Λεονάρδος Ρούσσος, έφτιαξε το θρυλικό Κατώγι του στις αρχές του '50 και λίγο αργότερα, το 1953, είχε την τύχη να φιλοξενήσει και τον ίδιο τον Μάρκο Βαμβακάρη, που με τις πενιές του έκανε το όνομα του μαγαζιού να περάσει τα σύνορα της Σύρου. Οι ιστορίες που θα σας διηγηθεί ο Λεονάρδος ή ο συνονόματος εγγονός του, είναι πραγματικά απίστευτες, όπως εκείνη του φανατικού θαυμαστή του Βαμβακάρη που προκειμένου να τον δει να παίζει στο μαγαζί, δεν δίστασε να πουλήσει τον γάιδαρό του, το εργαλείο με το οποίο κέρδιζε το ψωμί του.

Το σακάκι του Μάρκου Βαμβακάρη, τα ρούχα του, τα παπούτσια του και ένα σωρό ακόμη προσωπικά του αντικείμενα φυλάσσονται στο μουσείο που η Ανω Σύρος αφιέρωσε στον μεγάλο της συνθέτη.
Το σακάκι του Μάρκου Βαμβακάρη, τα ρούχα του, τα παπούτσια του και ένα σωρό ακόμη προσωπικά του αντικείμενα φυλάσσονται στο μουσείο που η Ανω Σύρος αφιέρωσε στον μεγάλο της συνθέτη.

ΔΩΡΟΘΕΟΣ Β'
«Με πνεύμα αγάπης και κατανόησης»

Κύτταρο ζωντάνιας και δραστηριότητας, η Ορθόδοξη Ιερά Μητρόπολη της Σύρου διακρίνεται για το πλούσιο έργο της στα δώδεκα νησιά που υπάγονται στην ποιμαντική της αρμοδιότητα, από τη Σύρο μέχρι τη Φολέγανδρο. Ποιμενάρχης είναι ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης κ. Δωρόθεος Β' που εξηγεί το έργο της Ι.Μ., περιγράφει τις σχέσεις με τους καθολικούς χριστιανούς στη Σύρο αλλά και μοιράζεται ένα όνειρο που θα ήθελε να δει να γίνεται πραγματικότητα

Σύρος: Μια φούντωση, μια φλόγα...

Σεβασμιότατε, περιγράψτε μας τη σημερινή θρησκευτική πραγματικότητα στη Σύρο με τη συνύπαρξη των δύο χριστιανικών δογμάτων, το ορθόδοξο και το καθολικό:

Εχουμε την ευτυχία να διανύουμε μια περίοδο αρμονίας και συνεργασίας, όπου οι παλαιότερες έχθρες και έριδες μεταξύ των χριστιανών των δύο Εκκλησιών να έχουν εξαφανιστεί και ουσιαστικά να μην υφίστανται. Αν στο παρελθόν υπήρξαν περίοδοι με τεταμένες σχέσεις, για διάφορους λόγους, σήμερα έχουμε καταφέρει, με κοινή προσπάθεια, να πορευόμαστε με πνεύμα αγάπης, συνεργασίας, κατανοήσεως. Τα θέματα Πίστεως, βέβαια, ορίζονται πάντοτε από διαχριστιανικό διάλογο και τις Συνοδικές αποφάσεις, πράγματα ωστόσο που πριν δεν γίνονταν, σήμερα μπορούν και γίνονται, και αυτή η προσέγγιση δείχνει πως η Εκκλησία δεν διστάζει να προσεγγίζει όλους τους ανθρώπους, να τους αγαπά και να αποτελεί ένα φως μέσα στον κόσμο. Πολύ περισσότερο, μάλιστα, σε μια εποχή που ο αποχριστιανισμός επιχειρείται από όλα