Λίγες συμβουλές κατά τις ημέρες της προετοιμασίας από το Φροντιστήριο "Διαλεκτική"  της Στέλλας Αλιγιζάκη, φιλόλογος  - ιστορικός  

Τα τελευταία χρόνια, όπως και φέτος, το μάθημα της Έκθεσης εξετάζεται πρώτο. Αυτή η επιλογή καθησυχάζει τους υποψήφιους, καθώς  συνήθως δεν μπορούν να προσδιορίσουν τη βαθμολογική τους επίδοση. Εξάλλου δεν απαιτεί εντατική μελέτη των τελευταίων ημερών , καθώς η επιτυχία σε αυτό κρίνεται κυρίως από την προηγούμενη μελέτη και προσπάθεια των μαθητών.  Η ικανότητα κατανόησης γραπτών κειμένων, ο τρόπος γραφής του κάθε μαθητή  δεν εξαρτώνται από τις τελευταίες επαναλήψεις. 

Ωστόσο η μελέτη είναι απαραίτητη και η διαρκής προπόνηση ως την τελευταία ημέρα πιο αναγκαία από τα άλλα μαθήματα. 
Το στοίχημα του 35%

Σήμερα ένα μεγάλο μέρος του βαθμού εξαρτάται από τις ασκήσεις, που είναι ζήτημα και των τελευταίων ημερών : η θεωρία του μαθήματος της νεοελληνικής γλώσσας θέλει προσεκτικό διάβασμα και συστηματική εξάσκηση για την εμπέδωση. Η δομή και οι τρόποι ανάπτυξης παραγράφων, η συνοχή και η συνεκτικότητα, τα σημεία στίξης και ο ρόλος τους , τα ρηματικά πρόσωπα, οι τρόποι σύνταξης των ρημάτων , οι σχετικές μετατροπές, οι λειτουργίες της γλώσσας μπορεί να είναι πράγματα που συζητούνται σε όλο το λύκειο. Όμως, όταν ζητούνται στις πανελλήνιες ακόμη απασχολούν και διχάζουν. 

Να σημειωθεί ότι τα τελευταία χρόνια δίνεται  ιδιαίτερη βαρύτητα στα ρηματικά πρόσωπα, στα σημεία στίξης και στις διαρθρωτικές λέξεις. Συντακτικά φαινόμενα, όπως ο ευθύς και πλάγιος λόγος, οι τρόποι παράταξης και υπόταξης, οι αναφορικές προτάσεις , καθώς και   στοιχεία σχετικά με τα υφολογικά γνωρίσματα, οι οπτικές γωνίες, ο άδικος και δίκαιος λόγος  δεν έχουν εξεταστεί, αλλά αποτελούν ίσως ενδιαφέρον πεδίο αχαρτογράφητων θεμάτων, όχι αγαπητών στους μαθητές. 

Η μελέτη της θεωρίας της γ΄ λυκείου, τρόποι και μέσα πειθούς, συλλογιστικές πορείες και θεωρία της λογικής, οι μορφές πειθούς και τα ποικίλα γραμματολογικά είδη μπορεί να διδάσκονται κυρίως στη γ΄ λυκείου αλλά απαιτούν επίπονη δουλειά. Αυτά, ωστόσο, εξασφαλίζουν 35 μόρια με σχετικά εύκολο τρόπο. Εξάλλου η  Β1 με το σωστό - λάθος, που τα τελευταία χρόνια αντικατέστησε την παράγραφο, χωρίς να διασφαλίσει με βεβαιότητα μεγαλύτερη βαθμολογική επίδοση, σύμφωνα με τα στατιστικά δεν είναι συνολικά δυσπρόσιτη για τους μαθητές.  Στις επαναληπτικές του 2018 ήταν ενδιαφέρουσα η δημιουργία σχετικής άσκησης με θέματα πολλαπλής επιλογής, που δεν γνωρίζουμε αν επαναληφθεί.  

Η διαδικασία συμπύκνωσης , η περίληψη (25 μόρια)

Οι τεχνικές που διδάσκονται οι μαθητές για την περίληψη είναι χρήσιμες για την κατάκτηση ενός μεγαλύτερου βαθμού. Όμως, η επιτυχία της εξαρτάται, κατά κύριο λόγο, από τη σχέση του μαθητή με το γραπτό λόγο, την ικανότητά του να κατανοεί και να συμπυκνώνει τα νοήματα του κειμένου, αποδίδοντας τα κύρια στοιχεία του προβληματισμού του συγγραφέα.  Άρα και πάλι η δουλειά των τελευταίων ημερών δεν καθορίζει κάτι σημαντικό. Ωστόσο, η συγκέντρωση και η μεθοδική εργασία κατά την εξέταση είναι επιτακτική, ενώ η δυσκολία και σαφήνεια του κειμένου που θα επιλέξουν οι εξεταστές καθοριστική. 

Η παραγωγή λόγου – η έκθεση (40 μόρια)

Απαιτεί καλή γνώση των διδαγμένων θεμάτων, εντρύφηση στους προβληματισμούς που έχουν τεθεί, αξιοποίηση της μεθοδολογίας εργασίας, που έχει διδαχθεί ο μαθητής. Προσοχή στο επικοινωνιακό πλαίσιο, για να μην χαθούν πολύτιμοι βαθμοί και αντιθέτως για να αξιοποιηθούν τα δεδομένα με τον καλύτερο δυνατό  τρόπο, επιβεβαιώνοντας την παρατηρητικότητα και την ιδιαίτερη προσαρμογή του ύφους. 

Προσοχή στη  μάστιγα του παπαγαλισμού 

Η στείρα αποστήθιση αποσπασμάτων, έτοιμων προλόγων – επιλόγων, η ευκαιριακή καταγραφή τυποποιημένων στοιχείων έχει αποδειχθεί πολλές φορές μεγάλη παγίδα για τους μαθητές. Τα παιδιά συχνά μυούνται σε τέτοιες «τεχνικές» από ανθρώπους που τυποποιούν τη φροντιστηριακή εργασία και υποτιμούν τους μαθητές τους, έτσι ώστε να τους θεωρούν ανάξιους να συνθέσουν το δικό τους προσωπικό γραπτό. Σε αυτές τις περιπτώσεις το γραπτό συνήθως χαρακτηρίζεται από υφολογική ανομοιογένεια. Επίσης συχνά οι διορθωτές διαβάζουν πανομοιότυπα αποσπάσματα, αφού διορθώνουν γραπτά  μαθητών που προέρχονται από τις ίδιες περιοχές και δεν είναι σπάνιο να  τιμωρούν βαθμολογικά την απουσία πρωτοτυπίας και προσωπικής γραφής. Άλλοτε πάλι δεν αποκλείεται  και η απόκλιση από το θέμα, αν ο μαθητής παρασυρθεί από κάτι που έχει μάθει και δεν προσέξει ό τι ζητείται. 

Η προσωπική γραφή 

Για τους παραπάνω λόγους τα παιδιά πρέπει να ενθαρρύνονται καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς να γράφουν με το δικό τους τρόπο, να καλλιεργούν το δικό τους ύφος, να αξιοποιούν τις γνώσεις που διδάσκονται και να ενσωματώνουν τους προβληματισμούς και τις  ιδέες τους εμπλουτίζοντάς τις με βαθύτερους στοχασμούς και με πλουσιότερο λεξιλόγιο. Η ελευθερία των επιλογών, βέβαια, στο μοντέλο εργασίας και φροντιστηριακής προετοιμασίας είναι δεδομένη. 

Δεν σημαίνουν όμως αυτά ότι δεν υπάρχουν κανόνες,  οι οποίοι άλλωστε διευκολύνουν και το έργο των διορθωτών μειώνοντας την υποκειμενικότητά τους. Οι μαθητές πρέπει να υποκινούνται να γράφουν προσωπικά, δημιουργικά, ωστόσο με κανόνες τεχνικής που θα τους οδηγήσουν στην κατάκτηση του υψηλότερου βαθμού και θα τους κάνουν να αγαπήσουν το γράψιμο. 

Τις αμέσως  πριν την εξέταση ημέρες 

Διαβάζουμε προσεκτικά θεωρία και θέματα, που έχουν διδαχθεί και μελετάμε τις εργασίες και τις διορθώσεις όλης της χρονιάς. Άλλωστε "το ταξίδι προς την τελειότητα είναι η συνεχής μάθηση".

Διαβάζουμε κάποια κείμενα δοκιμιακού χαρακτήρα ή ποιοτικά άρθρα, για να μυηθούμε στον προβληματισμό και να οικειωθούμε  το επιλεγμένο λεξιλόγιο τους . 

Την παραμονή, δεν ξενυχτάμε, κλείνουμε σχετικά νωρίς τα βιβλία μας, για να κρατήσουμε δυνάμεις για τα επόμενα πιο δύσκολα μαθήματα και για όλες τις ημέρες των εξετάσεων. Χαλαρώνουμε με ό τι μας ευχαριστεί και προσέχουμε τη διατροφή να είναι σπιτική, υγιεινή και ελαφριά.
Κατά την ημέρα των εξετάσεων

• Δεν διαβάζουμε το πρωί, δεν έχει νόημα.
• Δεν αγχωνόμαστε με όσα συζητούν όλοι πριν έλθουν τα θέματα στο σχολείο, συζητάμε με τους ψυχραιμότερους φίλους μας. Αφήνουμε τους αυτόκλητους μάντεις και τις διαδιδόμενες προβλέψεις. Η επικαιρότητα δεν εμπνέει πάντοτε τους εξεταστές, αφού υπάρχουν και τα κλασικά θέματα εξετάσεων, όπως το περσινό. 
Κατά την ώρα της εξέτασης 
Οργανώνουμε το χρόνο του διαγωνίσματος και τις εργασίες που απαιτούνται, αφού σχηματίσουμε συνολική εικόνα των θεμάτων με πρόχειρη ανάγνωση. 
• Διαβάζουμε προσεκτικά το κείμενο. Γράφουμε  την περίληψη ξεκινώντας πάντα από το θεματικό κέντρο και χωρίς να παραλείπουμε τις διαρθρωτικές λέξεις και δευτερεύοντα νοήματα, ανάλογα με την έκταση του κειμένου. 
• Περνάμε στις ασκήσεις και γράφουμε πρώτα όποιες είναι ευκολότερες και σαφέστερες, έτσι ώστε να μη χάσουμε πολύτιμο χρόνο.  Προσέχουμε το χρόνο, αλλά και την ακριβή  διατύπωση. 
• Για την έκθεση (την παραγωγή κειμένου, όπως λέγεται επίσημα στο διαγώνισμα) πρέπει να έχουμε στη διάθεσή μας τουλάχιστον 80 λεπτά. Οργανώνουμε στο πρόχειρο το σχεδιάγραμμά μας με ισομερή ανάλυση των ζητουμένων. Έτσι διασφαλίζουμε και τη σωστή παραγραφοποίηση. Το κυριότερο είναι να γράψουμε επιχειρήματα, να μην βγούμε από το θέμα, να καταγράψουμε τα σπουδαιότερα στοιχεία του και να το διερευνήσουμε πολύπλευρα, προκειμένου να κατακτήσουμε ό τι περισσότερο από τα 40 μόρια. 
• Προσέχουμε το επικοινωνιακό πλαίσιο, τα ρηματικά πρόσωπα, που απαιτούνται, επιλέγουμε πρωτότυπο πρόλογο και ωραίο, όχι μηχανιστικό επίλογο. 
• Ελέγχουμε αν καταγράψαμε όλες τις ασκήσεις. Αν χρειαστεί, σημειώνουμε σημειώσεις και συμπληρώσεις με ευδιάκριτες παραπομπές στο τέλος του γραπτού.

Μετά το τέλος της εξέτασης  

Όταν τελειώσει η εξέταση, έχουμε στο νου μας ότι όσα γράψαμε δεν αλλάζουν . Παρόλα αυτά, αν θέλουμε να ξέρουμε λεπτομέρειες, συζητάμε ό,τι γράψαμε με τους καθηγητές, που συνεργαστήκαμε όλο το χρόνο, οι οποίοι γνωρίζουν τις δυνάμεις μας αλλά και την ψυχολογία μας. Έτσι, ερευνούμε ό,τι θέλουμε και μαθαίνουμε στοιχεία των απαντήσεων, εάν το επιθυμούμε.  Δεν έχει νόημα οι μαθητές να βλέπουν τηλεοπτικές, ηλεκτρονικές απαντήσεις ή έντυπες και  να αναλώνονται σε σχετικές συζητήσεις. 
Είναι καλό να ασχοληθούν με το επόμενο μάθημα τους και όχι με το προηγούμενο.

Υπενθύμιση

Η επιτυχία στις εξετάσεις δεν είναι μόνο ζήτημα γνώσεων. Οι γνώσεις είναι απαραίτητες αλλά δεν φτάνουν. Σπουδαίος είναι ο ρόλος της ψυχραιμίας, της αυτοκυριαρχίας, της καλής συγκέντρωσης, της σωστής οργάνωσης του χρόνου, πράγματα που εξαρτώνται κυρίως από την προπόνηση.   Γι' αυτό προϋποθέσεις της επιτυχίας είναι η αυτοπεποίθηση, η δύναμη και η  αποφασιστικότητα. Η δοκιμασία των εξετάσεων είναι ένας από τους αγώνες της ζωής μας και, όπως σε όλους τους αγώνες, συμμετέχουμε διεκδικώντας με όλες τις δυνάμεις μας  τη νίκη.  

Μόλις τελειώσει ένα μάθημα το σοφότερο είναι να ασχοληθούμε  με την προετοιμασία του επομένου. Ωστόσο, για όσους επιθυμούν, απαντήσεις θα αναρτούμε, έγκυρες και αξιόπιστες  στο  Flashnews. 

Καλή τύχη και καλή αρχή στις εξετάσεις σας. Μπορεί να είναι η αρχή μιας μεγάλης πορείας, αλλά απλώς και μία χρήσιμη εμπειρία για προβληματισμό. Πολύ περισσότερο από τις εξετάσεις και την εισαγωγή στο πανεπιστήμιο, μπροστά σας είναι η ζωή ολόκληρη και αυτή θα έχει πολύ σπουδαιότερες και κρισιμότερες εξετάσεις! 

Καλή σας δύναμη!