Για τους μαθητές – υποψήφιους γνωρίζουμε ότι συνήθως ιστορία είναι ένα αφήγημα, που μαθαίνουν μηχανιστικά και ανακαλούν ευκαιριακά ανάλογα με τυποποιημένες ερωτήσεις εκ των προτέρων διδαγμένες. Όμως για την ολοκληρωμένη κατανόηση, που μπορεί να διασφαλίσει άριστη επίδοση στο διαγώνισμα των Πανελλαδικών δεν αρκεί η παπαγαλία ούτε η απλή αναπαραγωγή. Με δεδομένο και το συντελεστή στη βαθμολόγηση του μαθήματος είναι αναγκαία η σωστή προετοιμασία, που πάντως δεν αφορά στο διάβασμα της παραμονής....

Ας δούμε προσεκτικά τα εξεταζόμενα θέματα: το διαγώνισμα της ιστορίας χωρίζεται σε δύο μέρη βαθμολογούμενα ισότιμα από 50 μόρια το καθένα.  

α) Στην πρώτη ομάδα περιλαμβάνονται ερωτήσεις γνώσεων: η Α1 ζητά συνήθως ιστορικούς όρους ή ερωτήσεις σύντομης απάντησης σαφώς καταγεγραμμένες στο σχολικό βιβλίο, είναι δηλαδή ερώτηση αντικειμενικού τύπου. Ακολουθεί η Α2  ερώτηση της μορφής σωστού - λάθους ή αντιστοίχισης. Ειδικά στο σωστό - λάθος, όπου πρέπει να προσεχθεί κάθε λεπτομέρεια, μάλλον εξετάζεται εκτός από τη γνώση και η παρατηρητικότητα. Το μέρος Β περιλαμβάνει ερωτήσεις ανάπτυξης, συνήθως 2 , που μπορούν όμως να έχουν περισσότερα από ένα υποερωτήματα. Όλα τα παραπάνω  απλώς προϋποθέτουν καλή γνώση της ύλης, προσοχή στην ακριβή διατύπωση των θεμάτων, για να αποφευχθεί η σύγχυση και να προσδιοριστεί επιτυχώς η σαφής κατανόηση των ορίων των απαντήσεων ανάλογα με τις ζητούμενες ερωτήσεις. Η εξάσκηση κυρίως αναφέρεται στη συγκέντρωση του μαθητή, έτσι ώστε να μην παρασυρθεί από επιπολαιότητα και απροσεξία  και στη σωστή οριοθέτηση των απαντήσεων. Η αλήθεια πάντως είναι ότι συνήθως τα πρόσθετα στοιχεία δεν βαθμολογούνται αρνητικά. 

β) Στη δεύτερη ομάδα περιλαμβάνονται δύο τουλάχιστον θέματα που αναφέρονται σε ιστορικά ζητήματα και τα οποία ο μαθητής πρέπει να επεξεργαστεί και να απαντήσει συνδυάζοντας ιστορικές γνώσεις προερχόμενες από το βιβλίο του και πληροφορίες των ιστορικών παραθεμάτων ή των άλλων πηγών που ζητούνται. Προφανώς η καλή επεξεργασία αυτού του μέρους προϋποθέτει αφομοίωση των διδαχθέντων, κατανόηση των κειμένων  που δίνονται, κριτική και συνδυαστική ικανότητα από μέρους του μαθητή, καθώς και ικανότητα στο χειρισμό του λόγου για την επιτυχημένη παρουσίαση των απαντήσεων. Η σαφήνεια της απάντησης, η αναδιατύπωση των πληροφοριών των κειμένων απαιτούν ικανότητα στη διαχείριση της ελληνικής γλώσσας και όχι μόνο ιστορικές γνώσεις. Η πιθανότητα να ζητηθούν σε αυτό το μέρος μη κειμενικές "πηγές", πίνακες, χάρτες, φωτογραφίες, γελοιογραφίες ή άλλες απεικονίσεις δεν είναι μεγάλη. Όμως, οι μαθητές πρέπει να έχουν εξασκηθεί, αφού άλλωστε τέτοιου είδους ιστορικό υλικό υπάρχει ακόμη και στο σχολικό βιβλίο. Η αλήθεια είναι ότι στα εξεταστικά θέματα συνηθέστερες είναι οι κειμενικές πηγές και κατά δεύτερο λόγο οι πίνακες.  

Προφανώς η ιστορία σε μεγάλο βαθμό απαιτεί να γνωρίζει καλά ο μαθητής τη διδαχθείσα και εξεταζόμενη ύλη. Όμως, όπως φάνηκε και από τα παραπάνω, δεν αρκεί να τη γνωρίζει απλώς μηχανιστικά, "παπαγαλίστικα". Μια τέτοια εκμάθηση καλύπτει ένα μέρος του διαγωνίσματος. Οι καλές επιδόσεις - και πολύ περισσότερο οι άριστες - απαιτούν καλή ιστορική συγκρότηση, συνδυαστική ικανότητα και προ παντός καλή σχέση με τη γλώσσα τόσο για την κατανόηση των κειμένων όσο και για την προσωπική σύνθεση της απάντησης των πηγών από τον ίδιο το μαθητή. 

Σε κάθε περίπτωση όλοι γνωρίζουμε ότι η επιτυχία σε όλα τα μαθήματα συνδέεται με την καλή γνώση και επιτήδεια διαχείριση της γραπτής νεοελληνικής γλώσσας. Αυτό ασφαλώς ισχύει και για την ιστορία, για την οποία όμως η σωστή προετοιμασία απαιτεί επίσης πολύμορφη εξάσκηση σε κάθε είδους θέματα και όχι απλή αποστήθιση, όπως πολλοί πιστεύουν.  

Για την τελεταία ημέρα αποφύγετε το εξαντλητικό διάβασμα. Διαβάστε σωστά με τρόπους που δεν αγχώνουν. Επαναφέρετε όλη την ύλη στη μνήμη σας και μελετήστε τις παρατηρήσεις διαφωνισμάτων, που γράψατε κατά τη διάρκεια της χρονιάς. Μην παρασυρθείτε να διαβάζετε όλη τη νύχτα. Καθώς περνάει ο χρόνος το άγχος σας δίνει την αίσθηση ότι κάτι ξεχάσατε. Αυτό δεν είναι αληθές. Ό τι ξέρετε καλά δεν χάνεται. Θα το θυμηθείτε με άνεση, όταν σας χρειαστεί, καθώς γράφετε το διαγώνισμά σας. Το βράδυ χαλαρώστε και ασχοληθείτε με κάτι ευχάριστο μετά τις 11. Μην εξαντλείτε τις δυνάμεις και την ψυχική σας ηρεμία. Ο βαθμός σας δεν εξαρτάται από τη δουλειά της νύχτας, αλλά από τη δουλειά όλης της προηγούμενης χρονιάς.

 Σε κάθε περίπτωση, καλή τύχη!

Η Στέλλα Αλιγιζάκη είναι φιλόλογος-ιστορικός, διευθύντρια στο Φροντιστήριο Διαλεκτική