Νιώθω σήμερα την ανάγκη να γράψω για ένα ιδιαίτερο θέμα-ταμπού (δυστυχώς), τα προβλήματα ψυχολογικής φύσεως, είτε αφορούν κάποιες μικρότερες, συγκεκριμένες δυσκολίες (πχ κοινωνικό άγχος), είτε μεγαλύτερες και γενικευμένες (πχ ψυχώσεις=απώλεια επαφής με την πραγματικότητα) και την ανάγκη να τα αντιμετωπίζουμε ώριμα κι επιστημονικά!

Και είναι μάλλον τραγελαφικό ότι έχω την αίσθηση πως πολλοί γνωστοί μου, βλέποντας αυτό το κείμενο, θα σκεφτούν ότι εμπνεύστηκα από κείνους ή κάποιον κοινό μας γνωστό. Κάτι που καταδεικνύει το πόσο συχνά είναι αυτά τα προβλήματα και πόσο απαραίτητο να μάθουμε να τα διαχειριζόμαστε σωστά.

Αρχικά, θα ήθελα να επεκταθώ όσον αφορά τη διάκριση που έκανα προηγουμένως. Τα «ψυχολογικά προβλήματα», όπως τα αποκαλούμε, «τσουβαλιάζοντάς τα όλα στο ίδιο σακί», έχουν αρκετές διακυμάνσεις κι επιμέρους κατηγορίες. Σημαντικό, δεν είναι όποιος έχει ψυχολογικά προβλήματα «τρελός», «καμμένος» κλπ (χρησιμοποιώ αυτούς τους χαρακτηρισμούς απλά και μόνο επειδή είναι συνηθισμένοι, όχι επειδή με βρίσκουν σύμφωνο). Τα ψυχολογικά προβλήματα διαφέρουν σε φύση κι ένταση.

Γενικά, μπορούμε να τα ορίσουμε ως οποιαδήποτε ιδιαιτερότητα (=δεν είναι οικουμενικά, πανανθρώπινα χαρακτηριστικά) που εμποδίζει τη λειτουργικότητα του ατόμου και προκαλεί προβλήματα στις διαπροσωπικές του σχέσεις. Κάτι τέτοιο μπορεί να είναι ένα άγχος, μία κατάθλιψη, μία εξάρτηση, μία σχιζοφρένεια. Δεν είναι όλα ίδια και δεν πρέπει να τσουβαλιάζονται. Και, σίγουρα, δεν είναι όποιος έχει ένα τέτοιο οποιοδήποτε πρόβλημα «τρελός». Αλλιώς μάλλον όλοι τρελοί είμαστε, αφού εγώ προσωπικά δεν ξέρω κάποιον που να μην έχει κανένα.

Στο ίδιο μήκος κύματος, κι οι ειδικοί, στους οποίους θα απευθυνθούμε για αυτά. Οι ειδικοί ψυχικής υγείας είναι κατά βάση οι ψυχολόγοι κι οι ψυχίατροι. Αρχικά, να διευκρινίσω ότι ούτε ψυχολόγος και ψυχίατρος είναι το ίδιο. Ο ψυχολόγος ΔΕΝ είναι γιατρός. Είναι ένας επιστήμονας που έχει ειδικευτεί στην επιστήμη της ψυχολογίας, που μελετά τη συμπεριφορά και τις γνωστικές διεργασίες του ανθρώπου. Έχει κατανοήσει σε μεγάλο βαθμό (πλήρως δεν θα μάθει κανείς, ποτέ) τη λειτουργία του ανθρώπινου μυαλού και τα βασικά μοτίβα ανθρώπινων συμπεριφορών. Και, συνεπώς, μπορεί να βοηθήσει όποιον απευθυνθεί σε αυτόν, σε θέματα όπως η καλύτερη κατανόηση του εαυτού του, η βελτίωση της συναισθηματικής του κατάστασης, η διαχείριση καταστάσεων όπως, πχ, το εργασιακό άγχος.

Δεν χρειάζεται να είναι κάποιος άρρωστος ή «τρελός» για να επισκεφθεί ψυχολόγο, αντίθετα όλοι θα έπρεπε να πηγαίνουμε και να δουλεύουμε τον εαυτό μας. Από την άλλη, ο ψυχίατρος είναι γιατρός - έχει σπουδάσει ιατρική όπως όλοι οι γιατροί (για αυτό και μπορεί να χορηγεί φαρμακευτική αγωγή, αντίθετα με τους ψυχολόγους), έχοντας ειδικευτεί στην ψυχοπαθολογία και στις διαταραχές του ανθρώπινου ψυχισμού. Κάποιος που παραπέμπεται στον ψυχίατρο πιθανότατα και συνήθως έχει κάποιο θέμα τέτοιας φύσεως. Αλλά ακόμα κι έτσι, δεν σημαίνει ότι είναι «τρελός».

Όπως όποιος πάει σε οποιονδήποτε άλλο γιατρό δεν είναι απαραίτητα ετοιμοθάνατος (τελικό στάδιο σωματικής υγείας), έτσι κι όποιος απευθύνεται στον ψυχίατρο δεν είναι απαραίτητα «τρελός» (τελικό στάδιο ψυχικής υγείας). Μπορεί να έχει κάτι μικρό, όπως είναι μία ίωση, για να μιλήσω ξανά αναλογικά με τη σωματική υγεία. Δεν είναι κάτι άξιο φόβου ούτε ντροπής.

Αλλά, ακόμα κι αν πούμε ότι είναι όντως κάτι τρομερό και ντροπιαστικό-τότε τι; Το θάβουμε κάτω από το χαλί και προσευχόμαστε να «φύγει μόνο του»; Θεωρώ πολύ ανώριμη κι ανόητη τη συγκεκριμένη προσέγγιση. Οι πιθανότητες να «φύγει μόνο του» είναι λιγότερες από 5%. Αν παρομοιάσουμε το οποιοδήποτε ψυχολογικό πρόβλημα με μια φωτιά, ποιος θα ρίσκαρε να ζει δίπλα της, χωρίς να τη σβήνει, ακόμα κι αν έπρεπε να κουραστεί πολύ για αυτό;

Και ποιες οι πιθανότητες να σβήσει τελικά μόνη της; Χρειάζονται ιδανικές συνθήκες - να μην φυσάει αέρας και να εξαντληθούν τα εύφλεκτα υλικά από τον περιβάλλοντα χώρο. Αντίστοιχα για τα ψυχολογικά προβλήματα, να ζει κάποιος μία τέλεια ζωή και να μην προκύψουν άλλα ζητήματα που θα βγάλουν τις ψυχολογικές του δυσκολίες στην επιφάνεια. Οι πιθανότητες για αυτό στη, γεμάτη στρεσογόνους παράγοντες, σύγχρονη ζωή, είναι πραγματικά ελάχιστες.

Θα είναι καλό για μας τους ίδιους, για τους οικείους μας, αλλά και για την κοινωνία γενικότερα, αν όλοι δουλέψουμε όποιες ψυχολογικές δυσκολίες έχουμε και οικοδομήσουμε έναν καλύτερο εαυτό. Αν, αντί να ζούμε πάνω σε ωρολογιακές βόμβες, που δεν ξέρουμε πότε θα σκάσουν και ποιες ζημιές θα προκαλέσουν, έχουμε το θάρρος να αναγνωρίσουμε όποια θέματα έχουμε ο καθένας (και οι δικοί μας, αν είναι τόσο σοβαρά που δεν είναι σε θέση να το κάνουν οι ίδιοι) και προσπαθήσουμε να τα διαχειριστούμε-λύσουμε, με τη βοήθεια κατάλληλων ειδικών. Τόσο το να έχεις ψυχολογικά προβλήματα, όσο και, ακόμα παραπάνω, να προσπαθείς να τα λύσεις, δεν είναι ντροπή!!!

*Ο Γιώργος Σφακιανάκης είναι ψυχολόγος